رسالۀِ نور كلّياتندن
بديع الزمان جواب ويرييور
مؤلّفى
بديع الزمان
سعيد النورسى
بو كوچك أثر، بديع الزمان سعيد النورسى‌نڭ مختلف أثرلرندن درلنمشدر.
إفادۀِ مرام
بيوك إسلام متفكّرى، عالمى و مجاهدى اولان بديع الزمان سعيد النورسى حضرتلرينڭ رسالۀِ نور نامى آلتنده‌كى كلّياتى ايله ايفا ايتديگى معظّم خدمتِ قرآنيه و ايمانيه‌سنى، ياڭليش تفسير ايده‌رك حقيقتى تحريف ايدن، بيله‌رك ويا بيلميه‌رك اويدورما فكر و إسنادلرده بولونان بعض غزته‌لر، دنيايى ولوَله‌يه ويريجى فريادلر و ياڭليش خبرلر ايله أفكارِ عموميه‌يى بولانديرمايه چاليشديلر. حقيقتى، أوهام و غرض بلوطلرى ايله اورتمك ايستديلر. سياست، طريقت و جمعيت گبى خصوصلرده إتهامه يلتنديلر.
بونلره قارشى استاد بديع الزمان سعيد النورسى حضرتلرينڭ رساله و مكتوبلرنده يازديغى بعض مسئله‌لرى إبراز ايده‌رك، اونڭ لكه‌دن عارى و شبهه‌دن اوزاق، أوهام و خيالاتدن مبرّا معنوى چهره‌سنڭ بر كوچك آيينه‌سنى گوسترمك لزومى حاصل اولدى.
باشقه تعريف و توصيفه حاجت بيراقمه‌دن بِالذّات عزيز استاد بديع الزمان سعيد النورسى‌نڭ كندى إفاده‌لرى، او مفتريلرڭ اويدورمالرنى يوزلرينه چارپييور. منفى غيرتكشلر، إفترالرينه حقيقت سوسى ويره‌رك نشره چاليشيرلركن؛ عينِ حق و محضِ حقيقت اولان بر بداهتى بيان ايتمك، هله او إفترالرى أساسى ايله چوروتمك ايچون نشر ايتمك ضرورتى اورته‌يه چيقدى.
معلومدر كه بر ذاتى بيلمك و طانيمق ايچون أوّلا اونڭ تاريخچۀِ حياتى گوزدن گچيريلير. حياتنڭ مختلف صفحه و طبقه‌لرنده و جمعيتڭ آيرى آيرى إنقلابلره دوچار اولديغى زمان و دورلرده، ناصل حركت ايتديگى تدقيق ايديلير. بو صورتله اينانشلرنده، قناعت و فكرلرنده و دعواسنده‌كى صداقتى، عزمى، طوغريلغى و ثباتى تبيّن ايتمش اولور.
صوڭره او ذاتى تعريف ايدن بر جهت ده اونڭ أثرلريدر. أثرلرى ايله او ذاتڭ؛ عقل، قلپ، روح گبى معنوى و حقيقى شخصيتنڭ درجۀِ وسعت و قيمتى تبارز ايدر. بِالخاصّه ذاتنڭ مرآتى اولان أثرلرى، إنسان كتله‌لرنده مثبت تأثير حصوله گتيرمش و ياپيجى بر رول اوينامش ايسه بو داها گوزل و أكمل بر تعريف ايديجيدر.
صوڭره او ذاتى بيلديرن و طانيتديران باشقه بر جبهه ده: گوروشديگى، طانيشديغى و برابر چاليشديغى آرقداشلرى، دوستلرى و أثرلرينى اوقويان و حياتنى تدقيق ايده‌رك علم و حكمت ميزانى ايله قونوشان، معاصرلرى اولان إنسانلردر.
ممتاز و داهى بر شخصيتڭ، ذاتنڭ ترشّحى و آيينه‌سى حكمنده اولان بو اوچ جبهه‌دن، صدق و طوغريلغڭ، فضيلت و حقّانيتڭ نورى عكس ايدرسه شك و شبهه قالماز كه او ذات؛ وظيفه، مظهريت، أخلاق و فضيلت گبى إنسانى كمالاتڭ أَوْجِ بالاسنه، أڭ گوزل نقطه‌سنه طوغرى قناد آچوب گيدييور ديمكدر.
اويله ايسه سَوْگيلى قارداش! يالڭز -باشقه دگل- إنصاف و عدالتى، إذعان و منطغى، عقل و حكمتى برابر آلارق گل؛ شو عصرى، شو زمانى و بتون عقولى كنديسيله مشغول ايدن بديع أفكارى، بديع أثرلرى و بديع طور و حركتلريله بديع الزمان اولان سعيد النورسى‌يى تدقيق أيله. مرحوم سلطان عبد الحميد خان زمانندن بَرى دوام ايده‌گلن مجاهده‌سنه، مختلف حيات صفحه‌لرنه رسالۀِ نور آدى آلتنده ميليونلر نسخه‌سى، داخل و خارجده إنتشار ايدن أثرلرينه و ميليونلرى آشان طلبه‌لرينه و اونى آلقيشلايان، دعواسنى تصديق، خدمتنى تقدير ايدن أهلِ عقل و أهلِ علمڭ بيڭلر بياناتلرينه گنيش و حقيقتلى بر دوربين ايله بردن باق؛ گوره‌جكسڭ كه:
اللّٰهه عبد و حضرتِ پيغمبره اُمّت اولارق قرآن و ايمان خدمتنده بولونمه‌نڭ، نورِ ايمانى آفاقِ جهانه إذنِ إلٰهى ايله إعلان ايتمه‌نڭ أشسز بر نمونه‌سنى گوسترن، أعظمى إخلاص و فداكارلغى ايله عالم قدر گنيش، گونشلر گبى پارلاق ايمانى ايله و شمشكلر گبى چاقان ذكا و فراستى، علم و تفكّرى ايله گوڭللرى جذبه‌لنديرن؛ قرآنڭ نورى ايله عقللره إستقامت و نور، روحلره إنكشاف و ترقّى، حياته حيات و سعادت ويرن بو ذاتِ أكمل، قرآنڭ حقائقنه معكس رسالۀِ نورڭ معنوى شخصيتى حيثيتى ايله عصريمزه شرف ويرييور، زمانه دگر ويرديرييور دييه قطعى اولارق آڭلايه‌جقسڭ.
بتون بونلرى تأمّل و تفكّر ايتدكدن صوڭره او ذاتڭ طوغريلغنده، دعواسنڭ حقّانيتنده بر شك و شبهه إحتمالى اولابيلير مى؟ قالدى كه اونڭ دعوا ايتديگى حقيقت؛ بيڭ درت يوز سنه أوّل عالمِ بشريته عرشِ رحمتدن نزول ايدن مقدّس إسلاميت گونشنڭ تا كنديسى اولوب اوڭا خدمت و إنسانلغه دنيوى و اُخروى سعادتلر بخش ايدن نورينى يايمقدن عبارتدر.
أوت عالمِ بشريت، تاريخڭ هيچ بر دورنده گورولمه‌مش معنوى صارصينتى و تزلزله، بو صوڭ عصرده‌كى گبى دوچار اولمش دگلدر. أڭ بيوك بر مثالى، إنسانيتڭ ياريسنى إداره‌سى آلتنه آلان قومونيزم رژيمنڭ هر مملكتى جدّى صورتده دوشونديرن و تخريباتنه قارشى چاره‌لر آرامغه سَوق ايدن تهلكه‌سيدر.
دينسزلگى بر شعارِ مدنيت تلقّى ايده‌رك حركته گچن بو شدّتلى جريان، مادّى قوّتى ايله دگل بلكه معنوى تخريباتى ايله ذهنلرى إضلال، أفكار و قلوبى إفساد ايتمكله، قيصه بر زمانده بش يوز ميليون چينى و يارى آوروپايى إستيلا ايتمش و هر مملكتده زهرينى صاچه‌جق واسطه‌لر ألده ايتمشدر. بو تهلكه‌يه قارشى بتون بشريت مقابله‌يه چاليشمقده‌در.
عالمِ إسلامڭ ايلرى قره‌قولى و أڭ قهرمان اوردوسى اولان تورك ملّتنڭ بو عظيم تهلكه‌دن محفوظ قالماسى، طوغريدن طوغرى‌يه بر عنايتِ إلٰهيه و بر حمايتِ ربّانيه ايله‌در. يوقسه يالڭز قوّت دگلدر.
رسالۀِ نور مؤلّفى يمين ايله دفعه‌لرجه بيان ايتمشدر كه: قومونيزمه قارشى أڭ بيوك و قطعى چاره قرآندر. قرآنڭ بو زمانڭ فهمنه اويغون بر درسى و حقيقتلرينڭ دليل و حجّتلرى اولان رسالۀِ نوردر.
أوت رسالۀِ نور، حق و حقيقته طايانان، دليل و حجّته إستناد ايدن ايمان و قرآن حقيقتلرينى، زمانڭ فهمنه اويغون، جمعيتڭ تلقّى طرزينه مناسب چكيجى بر اُسلوب و سهولتِ بيانله إثبات و ايضاح أيله‌مسى ايله ميليونلرجه إنسانڭ ايمان و إعتقادينى تحقيقى ياپارق روحلرده، إسلامى عشق و محبّتى اويانديرمق صورتيله آنارشيزمڭ شعارى اولان دينسزلك و أخلاقسزلغه قارشى معنوى بر سد تأسيس أيله‌مشدر.
أوت روحلرده، عقل و قلبلرده تأسيس ايديلن مقدّس ايده‌آل و غايه برلگى، ايمان عشق و محبّتى، ييقلماز بر قوّت، آشيلماز بر سد حكمنده معنوى بر تأثير إجرا ايتمكده‌در.
واقعه هنوز عمومى و إستثناسز بر إصلاح مشاهده ايديلمه‌مكده‌در. و رسالۀِ نوره مخالف اولان و درسندن شيمدى‌يه قدر نصيبدار اولميان بعض بيچاره‌لر بولونمقده و بعض محيطلرده گيزلى و آشكار دين و أخلاق دشمنلغى ياپيلابيلمكده‌در.
بونڭله برابر قيمت و أهمّيت، كميتدن زياده كيفيتده اولديغندن ايمانلى، قَرَكْتَرْلى و يوكسك وجدانلى ذاتلر و رضاىِ إلٰهى‌يى دستورِ حركت إتّخاذ ايدن، إسلاميتڭ، ملّتڭ ترقّى و تعاليسى ايچون فدائى اولمق درجه‌سنده إخلاص عشقنى قزانانلر و بو يولده عظيم و ثبات گوسترنلر، شرّه قارشى ترازينڭ اوبر كفه‌سنده خيرڭ آغير باصماسنه وسيله اولمقده‌درلر.
ايشته بويله چوق يوكسك و سعادتلى بر نتيجه‌نڭ، وطن و ملّتڭ سلامتى نامنه نه قدر ألزم و تبريگه لايق اولديغى آشكاردر. حال بويله ايكن حقيقتڭ تام عكسنه آغير إتهام و إفترالر؛ بو سعادت يولجيلرى ايچون أصلا بر نقصانلق و ضعيفلك دگل و روحلرينه فتور ويرمك دگل، بِالعكس رضاىِ إلٰهينڭ پاريلدايوپ طالغه‌لانمه‌سنه، قلبلره، وجدانلره أبديت و سرمديت عالمنڭ نور و فيضنڭ جلبنه داها زياده وسيله اولويور دييه‌رك، او مصيبتلرى صبرله قارشيلايورلر.
ايشته روحنده بو نقطۀِ إستنادى بولان ايچون فرضا دنيا بومبا اولوب پاتلاسه حقدن يوز چويرمك و گرى دونمك خصوصنده او مؤمن ايچون بر معنا إفاده ايدر مى؟ ألبته ايتمز. (حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖيلُ) بتون تهلكه‌لره قارشى أطرافمزده چوريلمش محكم بر سوردر دييه مقابله ايدر. و شبهه‌سز قرآنڭ قلعه‌سى چوق صاغلام و متيندر. نته‌كيم حضرتِ استاد دير:
«ألده قرآن گبى بر معجزۀِ باقى واركن، باشقه برهان آرامق عقلمه زائد گورونور.
ألده قرآن گبى بر برهانِ حقيقت واركن، منكِرلرى إلزام ايچون گوڭلمه ثقلت مى گلير؟»
«أهلِ سنّت و جماعت اولان أهلِ حق مذهبنى قرارگاه ياپ و قرآنِ معجز البيانڭ محكمات قلعه‌سنه گير و سنّتِ سنيه‌يى رهبر ياپ، سلامتى بول.»
نه غريب و آجيقلى بر مَثله كه: مادّه‌ده بوغولمش، منفعتِ نفسانيه‌سنه أسير اولمش، إسلاميت روحندن بى‌خبر زوالليلر، حق يولجيلرينڭ فعاليتلرينه باقدقلرى زمان اللّٰه رضاسندن گلن، ايمان و قرآندن فيشقيران معنوى سُرور و سَوينجى حسّ و درك ايتمدكلرى ايچون بونى خسيس منفعتلر و دنيوى مقصدلر پشنده قوشمق گبى يالانلرله، إفترالرله معنالانديرمق ايسته‌مكده‌درلر.
بو مفسدلر، إفتراجيلر ؛ هيچ اولمازسه تاريخ صحيفه‌لرينه نظر ايتسه‌لردى، بويله بر ظنّه أصلا قاپيلميه‌جقلردى. چونكه گوره‌جكلردى كه تاريخه شرف ويرن أرلر، دنيوى بر مقصد و منفعتله حركت ايتمه‌مشلر، باشقه‌لرينڭ سعادتيله تلذّذ ايتمكدن گلن رضاىِ إلٰهى‌يه متوجّه سُرور و شرف اونلره كافى گلمش.
ايشته بيوك قهرمان استاد بديع الزمان سعيد النورسى و طلبه‌لرينڭ حركتلرى ده بويله چوق علوى، إنصاف و عقل صاحبلرينى سَوينجله و هيجانله آغلاتديره‌جق درجه‌ده نزيه و پارلاقدر.
بو حركتى، بو خدمتى باشقه مقصدلره حمل ايتمك ايسته‌ين، باشقه جبهه‌ده گوسترمگه چاليشانلر آنجق يا أبلهلكلرينى إعلان ايدييورلر ويا اللّٰهه عصيان و إهانتلرينى إظهار ايدييورلر.
أوت اونلر، زمانڭ طار صحيفه‌سنده‌كى موقّت غلبه‌لريندن صوڭره، حق و حقيقت گونشى اولان نورِ قرآنڭ مطلق و دائمى حاكميتى قارشيسنده درين بر حجابه بورونمگه مجبوردرلر.
أگر او إنصافسزلر، نور طلبه‌لرينڭ ايى نيّت و حسنِ أخلاقنه آشنا اولوب فى سبيل اللّٰه حركت ايتدكلرينه واقف اولوب ده صِرف تمرّدلرندن و غرضلرندن طولايى عليهه گچمك و او نورى سوندورمك غيرتڭده بولونويورلرسه بيهوده‌در. زيرا «قرآن ييلديزلرينه پرده چكيلمز؛ گوزينى قپايان يالڭز كندى گورمز، باشقه‌سنه گيجه ياپاماز.»
تقديرِ خدا، قوّتِ بازو ايله دونمز
بر شمعه كه، مولا ياقه، اوفله‌مكله سونمز.
جنابِ حق، قرآنِ كريمنده نورى سوندورمك ايسته‌ينلره شويله خطاب ايدييور:
«اونلر اللّٰهڭ نورينى آغزلريله سوندورمك ايسته‌يورلر. اللّٰه ايسه محقّق نورينى تماملايه‌جقدر، كافرلر خوشلانمسه‌لر ده.»
نشر ايدنلر
* * *
﴿بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ﴾
﴿وَبِهٖ نَسْتَعٖينُ﴾
(پيغمبريمز حضرتِ محمّد مصطفى عليه الصلاة والسلامڭ أڭ صوڭ پيغمبر اولديغنى، أڭ گوزل بر شكلده رسالۀِ نورڭ مختلف أجزالرنده و بِالخاصّه معجزاتِ أحمديه رساله‌سنده ايضاح و إثبات ايدن، بديع الزماندر.)
بيڭلر نمونه‌دن ايكى نمونه‌سى
معجزاتِ أحمديه (ع‌ص‌م) ذيلنڭ بر پارچه‌سيدر
(رسالتِ أحمديه (ع‌ص‌م) دلائلى حقّنده اولوب، معراج رساله‌سنڭ اوچنجى أساسنڭ نهايتنده‌كى اوچ مهمّ مشكلدن برنجى مشكله عائد سؤاله، مختصر بر فهرسته صورتنده ويريلن جوابدر.)
سؤال: شو معراجِ عظيم، نه ايچون محمّدِ عربى عليه الصلاة والسلامه مخصوصدر؟
الجواب: شو برنجى مشكلڭز، اوتوز اوچ عدد سوزلرده تفصيلًا حلّ ايديلمشدر. يالڭز شوراده ذاتِ أحمديه‌نڭ (ع‌ص‌م) كمالاتنه و دلائلِ نبوّتنه و او معراجِ أعظمه أڭ أليق او اولديغنه إجمالى إشارتلر نوعنده، بر مختصر فهرسته گوسترييورز. شويله كه:
أوّلا: تورات، إنجيل، زبور گبى كتبِ مقدّسه، پك چوق تحريفاته معروض اولدقلرى حالده، شو زمانده دخى، حسينِ جسرى گبى بر محقّق، نبوّتِ أحمديه‌يه (ع‌ص‌م) دائر او كتابلردن يوز اون إشارى بشارتلر چيقاروب «رسالۀِ حميديه»ده گوسترمشدر.
ثانيًا: تاريخجه مثبتدر كه: شق و سطيح گبى مشهور ايكى كاهنڭ، نبوّتِ أحمديه‌دن (ع‌ص‌م) برآز أوّل، نبوّتنه و آخر زمان پيغمبرى اولديغنه بياناتلرى گبى چوق بشارتلر، صحيح بر صورتده تاريخًا نقل ايديلمشدر.
ثالثًا: ولادتِ أحمديه (ع‌ص‌م) گيجه‌سنده كعبه‌ده‌كى صنملرڭ سقوطى ايله، كِسراىِ فارسڭ سراىِ مشهوره‌سى اولان أيوانى إنشقاق ايتمه‌سى گبى، إرهاصات دينيلن يوزر خارقه‌لر تاريخجه مشهوردر.
رابعًا: بر اوردويه پارمغندن گلن صويى ايچيرمسى و جامعده بر جماعتِ عظيمه‌نڭ حضورنده، قورو ديرگڭ، منبرڭ نقلندن طولايى مفارقتِ أحمديه‌دن (ع‌ص‌م) دوه گبى أنين ايده‌رك آغلامه‌سى؛ (وَانْشَقَّ الْقَمَرُ) نصّى ايله، شقِّ قمر گبى، محقّقلرڭ تحقيقاتيله بيڭه بالغ اولان معجزاتيله سرفراز اولديغنى تاريخ و سِيَر گوسترييور.
خامسًا: دوست و دشمنڭ إتّفاقيله أخلاقِ حسنه‌نڭ شخصنده أڭ يوكسك درجه‌ده؛ و بتون معاملاتنڭ شهادتيله سجاياىِ ساميه، وظيفه‌سنده و تبليغاتنده أڭ عالى بر درجه‌ده؛ و دينِ إسلامده‌كى محاسنِ أخلاقڭ شهادتيله، شريعتنده أڭ عالى خصالِ حميده أڭ مكمّل درجه‌ده بولونديغنى أهلِ إنصاف و دقّت تردّد ايتمز.
سادسًا: اوننجى سوزڭ ايكنجى إشارتنده إشارت ايديلديگى گبى: الوهيت، مقتضاىِ حكمت اولارق تظاهر ايسته‌مسنه مقابل، أڭ أعظمى بر درجه‌ده ذاتِ أحمديه (ع‌ص‌م) ديننده‌كى أعظمى عبوديتله أڭ پارلاق بر درجه‌ده گوسترمشدر.
هم خالقِ عالمڭ نهايت كمالده‌كى جمالنى بر واسطه ايله مقتضاىِ حكمت و حقيقت اولارق گوسترمك ايسته‌مسنه مقابل؛ أڭ گوزل بر صورتده گوستريجى و تعريف ايديجى، بِالبداهه ينه او ذاتدر.
هم صانعِ عالمڭ نهايت جمالده اولان كمالِ صنعتى اوزرينه أنظارِ دقّتى جلب ايتمك، تشهير ايتمك ايسته‌مسنه مقابل؛ أڭ يوكسك بر صدا ايله دلاّللق ايدن، ينه بِالمشاهده او ذاتدر.
هم بتون عالملرڭ ربّى، كثرت طبقاتنده وحدانيتى إعلان ايتمك ايسته‌مسنه مقابل، أڭ أعظمى بر درجه‌ده بتون مراتبِ توحيدى إعلان ايدن ينه بِالضروره او ذاتدر.
هم صاحبِ عالمڭ نهايت درجه‌ده آثارنده‌كى جمالڭ إشارتيله، نهايتسز حسنِ ذاتيسنى و جمالنڭ محاسننى و حُسننڭ لطائفنى آيينه‌لرده مقتضاىِ حقيقت و حكمت اولارق گورمك و گوسترمك ايسته‌مسنه مقابل؛ أڭ شعشعه‌لى بر صورتده آيينه‌دارلق ايدن و گوسترن و سَووب، باشقه‌سنه سَوْديرن ينه بِالبداهه او ذاتدر.
هم شو سراىِ عالمڭ صانعى، غايت خارقه معجزه‌لر ايله و غايت قيمتدار جوهرلر ايله طولو خزينۀِ غيبيه‌لرينى إظهار و تشهير ايتمه‌سى و اونلرله كمالاتنى تعريف ايتمك و بيلديرمك ايسته‌مسنه مقابل، أڭ أعظمى بر صورتده تشهير ايديجى، توصيف ايديجى و تعريف ايديجى ينه بِالبداهه او ذاتدر.
هم شو كائناتڭ صانعى، شو كائناتى أنواعِ عجائب و زينتلرله سوسلنديرمك صورتنده ياپماسى و ذى‌شعور مخلوقاتنى سير و تنزّه و عبرت و تفكّر ايچون اوڭا إدخال ايتمه‌سى و مقتضاىِ حكمت اولارق اونلره او آثار و صنايعڭ معنالرينى، قيمتلرينى، أهلِ تماشا و تفكّره بيلديرمك ايسته‌مسنه مقابل؛ أڭ أعظمى بر صورتده جنّ و إنسه، بلكه روحانيلره و ملائكه‌لره ده قرآنِ حكيم واسطه‌سيله رهبرلك ايدن، ينه بِالبداهه او ذاتدر.
هم شو كائناتڭ حاكمِ حكيمى، شو كائناتڭ تحوّلاتنده‌كى مقصد و غايه‌يى تضمّن ايدن طلسمِ مغلقنى و موجوداتڭ «نره‌دن؟ نره‌يه؟ و نه اولدقلرى» اولان شو اوچ سؤالِ مشكلڭ معمّاسنى بر ألچى واسطه‌سيله عموم ذى‌شعورلره آچديرمق ايسته‌مسنه مقابل، أڭ واضح بر صورتده و أڭ أعظمى بر درجه‌ده حقائقِ قرآنيه واسطه‌سيله او طلسمى آچان و او معمّايى حلّ ايدن، ينه بِالبداهه او ذاتدر.
هم شو عالمڭ صانعِ ذو الجلالى، بتون گوزل مصنوعاتيله كندينى ذى‌شعور اولانلره طانيتديرمسى و قيمتلى نعمتلر ايله كندينى اونلره سَوْديرمسى، بِالضروره اونڭ مقابلنده ذى‌شعور اولانلره مرضياتى و آرزوىِ إلٰهيه‌لرينى بر ألچى واسطه‌سيله بيلديرمسنى ايسته‌مسنه مقابل، أڭ أعلا و أكمل بر صورتده، قرآن واسطه‌سيله او مرضيات و آرزولرى بيان ايدن و گتيرن، ينه بِالبداهه او ذاتدر.
هم ربّ العالمين، ميوۀِ عالم اولان إنسانه، عالمى ايچنه آلاجق بر وسعتِ إستعداد ويرديگندن و بر عبوديتِ كلّيه‌يه مهيّا ايتديگندن و حسّياتجه كثرته، دنيايه مبتلا اولديغندن، بر رهبر واسطه‌سيله، يوزلرينى كثرتدن وحدته، فانيدن باقى‌يه چويرمك ايسته‌مسنه مقابل؛ أڭ أعظم بر درجه‌ده، أڭ أبلغ بر صورتده، قرآن واسطه‌سيله أڭ أحسن بر طرزده رهبرلك ايدن و رسالتڭ وظيفه‌سنى أڭ أكمل بر طرزده ايفا ايدن، ينه بِالبداهه او ذاتدر.
ايشته موجوداتڭ أڭ أشرفى اولان ذى‌حيات و ذى‌حيات ايچنده أڭ أشرف اولان ذى‌شعور و ذى‌شعور ايچنده أڭ أشرف اولان حقيقى إنسان و حقيقى إنسان ايچنده گچمش وظائفى أڭ أعظمى بر درجه‌ده، أڭ أكمل بر صورتده ايفا ايدن ذات؛ ألبته بر معراجِ أعظم ايله قاب قوسَيْنه چيقه‌جق، سعادتِ أبديه قپوسنى چالاجق، خزينۀِ رحمتى آچاجق، ايمانڭ حقائقِ غيبيه‌سنى گوره‌جك، ينه او اولاجقدر.
سابعًا: بِالمشاهده شو مصنوعاتده غايت گوزل تحسينات، نهايت درجه‌ده سوسلى تزيينات واردر. و بِالبداهه شويله تحسينات و تزيينات، اونلرڭ صانعنده، غايت شدّتلى بر إرادۀِ تحسين و قصدِ تزيين وار اولديغنى گوسترر. و إرادۀِ تحسين و تزيين ايسه، بِالضروره او صانعده، صنعتنه قارشى قوّتلى بر رغبت و قدسى بر محبّت اولديغنى گوسترر. و مصنوعات ايچنده أڭ جامع و لطائفِ صنعتى بردن كندنده گوسترن و بيلن و بيلديرن و كندينى سَوْديرن و باشقه مصنوعاتده‌كى گوزللكلرى «ما شاء اللّٰه» دييوب إستحسان ايدن، بِالبداهه او صنعت‌پرور و صنعتنى چوق سَون صانعڭ نظرنده أڭ زياده محبوب، او اولاجقدر.
ايشته مصنوعاتى يالديزلايان مزايا و محاسنه و موجوداتى ايشيقلانديران لطائف و كمالاته قارشى، «سبحان اللّٰه، ما شاء اللّٰه، اللّٰه أكبر» دييه‌رك سماواتى چينلاتديران و قرآنڭ نغماتيله كائناتى ولوَله‌يه ويرديرن، إستحسان و تقدير ايله، تفكّر و تشهير ايله، ذكر و توحيد ايله، برّ و بحرى جذبه‌يه گتيرن، ينه بِالمشاهده او ذاتدر.
ايشته بويله بر ذات كه: (اَلسَّبَبُ كَالْفَاعِلِ) سرّنجه بتون امّتنڭ ايشلديگى حسناتڭ بر مِثلى، اونڭ كفۀِ ميزاننده بولونان و عموم امّتنڭ صلواتى، اونڭ معنوى كمالاتنه إمداد ويرن و رسالتنده گورديگى وظائفڭ نتائجنى و معنوى اجرتلريله برابر رحمت و محبّتِ إلٰهيه‌نڭ نهايتسز فيضنه مظهر اولان بر ذات، ألبته معراج نردبانيله جنّته، سِدْرة المنتهٰى‌يه، عرشه، قاب قوسَيْنه قدر گيتمك، عينِ حق، نفسِ حقيقت، محضِ حكمتدر.
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
سعيد النورسى
(مكتوبات، سه. ٢١١)
* * *
بو پارچه آلتون و ألماس ايله يازيلسه لياقتى وار
أوت سابقًا بحثى گچمش: آووجنده كوچك طاشلرڭ ذكر و تسبيح ايتمه‌سى؛
(وَمَا رَمَيْتَ اِذْ رَمَيْتَ) سرّيله عين آووجنده، كوچوجك طاش و طوپراق، دشمنه طوپ و گلّه حكمنده اونلرى إنهزامه سَوق ايتمه‌سى؛
(وَانْشَقَّ الْقَمَرُ) نصّى ايله عين آووجنڭ پارمغيله قمرى ايكى پارچه ايتمه‌سى؛ و عين أل، چشمه گبى اون پارمغندن صويڭ آقماسى و بر اوردويه ايچيرمسى؛ و عين أل، خسته‌لره و ياره‌ليلره شفا اولماسى، ألبته او مبارك أل، نه قدر خارقه بر معجزۀِ قدرتِ إلٰهيه اولديغنى گوسترر. گويا أحباب ايچنده او ألڭ آووجى كوچك بر ذكرخانۀِ سبحانيدر كه، كوچوجك طاشلر دخى ايچنه گيرسه، ذكر و تسبيح ايدرلر. و أعدايه قارشى كوچوجك بر جبخانۀِ ربّانيدر كه؛ ايچنه طاش و طوپراق گيرسه، گلّه و بومبا اولور. و ياره‌ليلر و خسته‌لره قارشى كوچوجك بر أجزاخانۀِ رحمانيدر كه، هانگى درده تماس ايتسه درمان اولور. و جلال ايله قالقديغى وقت، قمرى پارچه‌لايوب قاب قوسَيْن شكلنى ويرر؛ و جمال ايله دونديگى وقت، آبِ كوثر آقيتان اون موصلقلى بر چشمۀِ رحمت حكمنه گيرر. عجبا بويله بر ذاتڭ بر تك ألى، بويله عجيب معجزاته مظهر و مدار اولسه؛ او ذاتڭ خالقِ كائنات ياننده نه قدر مقبول اولديغى و دعواسنده نه قدر صادق بولونديغى و او أل ايله بيعت ايدنلر، نه قدر بختيار اولاجقلرى، بداهت درجه‌سنده آڭلاشيلماز مى؟..
(مكتوبات، سه. ١٤٠)
(رسالۀِ نور سياست جريانلرندن صوڭ درجه اوزاقدر.)
يڭى سعيد نه ايچون بو قدر شدّتله سياستدن تجنّب ايدييور؟
الجواب: ميليارلر سنه‌دن زياده اولان حياتِ أبديه‌يه چاليشماسنى و قزانماسنى؛ مشكوك بر ايكى سنه حياتِ دنيويه‌يه لزومسز، فضولى بر صورتده قاريشمه ايله فدا ايتمه‌مك ايچون.. هم أڭ مهمّ، أڭ لزوملى، أڭ صاف و أڭ حقيقتلى اولان خدمتِ ايمان و قرآن ايچون شدّتله سياستدن قاچييور. چونكه دييور:
بن إختيار اولويورم، بوندن صوڭره قاچ سنه ياشايه‌جغمى بيلمييورم. اويله ايسه بڭا أڭ مهمّ ايش، حياتِ أبديه‌يه چاليشمق لازم گلييور. حياتِ أبديه‌يى قزانمقده أڭ برنجى واسطه و سعادتِ أبديه‌نڭ آناختارى ايماندر؛ اوڭا چاليشمق لازم گلييور.
فقط علم إعتباريله إنسانلره دخى بر منفعت طوقونديرمق ايچون شرعًا خدمته مكلّف اولديغمدن، خدمت ايتمك ايسترم. لٰكن او خدمت، يا حياتِ إجتماعيه و دنيويه‌يه عائد اولاجق؛ او ايسه أليمدن گلمز. هم فورطنه‌لى بر زمانده صاغلام خدمت ايديلمز. اونڭ ايچون او جهتى بيراقوب، أڭ مهمّ، أڭ لزوملى، أڭ سلامتلى اولان ايمانه خدمت جهتنى ترجيح ايتدم. كندى نفسمه قزانديغم حقائقِ ايمانيه‌يى و نفسمده تجربه ايتديگم معنوى علاجلرى، سائر إنسانلرڭ ألنه گچمك ايچون او قپويى آچيق بيراقييورم. بلكه جنابِ حق بو خدمتى قبول ايدر و أسكى گناهمه كفّارت ياپار.
بو خدمته قارشى شيطانِ رجيمدن باشقه هيچ كيمسه‌نڭ، (مؤمن اولسون كافر اولسون، صدّيق اولسون زنديق اولسون) قارشى گلمگه حقّى يوقدر. چونكه ايمانسزلق باشقه شيلره بڭزه‌مييور. ظلمده، فسقده، كبائرده برر منحوس لذّتِ شيطانيه بولونه‌بيلير. فقط ايمانسزلقده هيچ بر جهتِ لذّت يوق. ألم ايچنده ألمدر، ظلمت ايچنده ظلمتدر، عذاب ايچنده عذابدر.
ايشته بويله حدسز بر حياتِ أبديه‌يه چاليشمايى و ايمان گبى قدسى بر نوره خدمتى بيراقمق، إختيارلق زماننده لزومسز تهلكه‌لى سياست اويونجقلرينه آتيلمق؛ بنم گبى علاقه‌سز و يالڭز و أسكى گناهلرينه كفّارت آرامغه مجبور بر آدمده نه قدر خلافِ عقلدر، نه قدر خلافِ حكمتدر، نه درجه بر ديوانه‌لكدر، ديوانه‌لر ده آڭلايه‌بيليرلر.
امّا قرآن و ايمانڭ خدمتى نه ايچون بنى منع ايدييور ديرسه‌ڭ، بن ده ديرم كه: حقائقِ ايمانيه و قرآنيه برر ألماس حكمنده اولديغى حالده، سياست ايله آلوده اولسه ايدم؛ أليمده‌كى او ألماسلر إغفال اولونه‌بيلن عوام طرفندن، «عجبا طرفدار قزانمق ايچون بر پروپاغندۀِ سياست دگل مى؟» دييه دوشونورلر. او ألماسلره، عادى شيشه‌لر نظريله باقه‌بيليرلر. او حالده بن او سياسته تماس ايتمكله، او ألماسلره ظلم ايده‌رم و قيمتلرينى تنزيل ايتمك حكمنه گچر.
ايشته أى أهلِ دنيا! نه‌دن بنم ايله اوغراشييورسڭز؟ بنى كندى حالمده بيراقمييورسڭز؟
(مكتوبات، سه. ٦٢)
أهلِ دنيا سببسز، بنم گبى عاجز، غريب بر آدمدن توهّم ايدوب بيڭلر آدم قوّتنده تخيّل ايده‌رك، بنى چوق قيدلر آلتنه آلمشلر. بارلانڭ بر محلّه‌سى اولان بدره‌ده و بارلانڭ بر طاغنده، بر ايكى گيجه قالمقلغمه مساعده ايتمه‌مشلر. ايشيتدم كه، دييورلر: «سعيد أللى بيڭ نفر قوّتنده‌در، اونڭ ايچون سربست بيراقمييورز.»
بن ده ديرم كه: أى بدبخت أهلِ دنيا! بتون قوّتڭزله دنيايه چاليشديغڭز حالده، نه‌دن دنيانڭ ايشنى دخى بيلمييورسڭز؟ ديوانه گبى حكم ايدييورسڭز. أگر قورقوڭز شخصمدن ايسه؛ أللى بيڭ نفر دگل، بلكه بر نفر أللى دفعه بندن زياده ايشلر گوره‌بيلير. يعنى، اوطه‌مڭ قپوسنده طوروب، بڭا «چيقميه‌جقسڭ» دييه‌بيلير.
أگر قورقوڭز مسلگمدن و قرآنه عائد دلاّللغمدن و قوّۀِ معنويۀِ ايمانيه‌دن ايسه؛ أللى بيڭ نفر دگل، ياڭليشسكز! مسلك إعتباريله أللى ميليون قوّتنده‌يم، خبريڭز اولسون! چونكه قرآنِ حكيمڭ قوّتيله سزڭ دينسزلريڭز داخل اولديغى حالده، بتون آوروپايه ميدان اوقويورم. بتون نشر ايتديگم أنوارِ ايمانيه ايله اونلرڭ فنونِ مثبته و طبيعت ديدكلرى محكم قلعه‌لرينى زير و زبر ايتمشم. اونلرڭ أڭ بيوك دينسز فيلسوفلرينى، حيواندن آشاغى دوشورمشم. دينسزلريڭز دخى ايچنده بولونان بتون آوروپا طوپلانسه، اللّٰهڭ توفيقيله بنى او مسلگمڭ بر مسئله‌سندن گرى چويره‌مزلر؛ إن شاء اللّٰه مغلوب ايده‌مزلر!..
مادام بويله‌در، بن سزڭ دنياڭزه قاريشمييورم، سز ده بنم آخرتمه قاريشمايڭز! قاريشسه‌ڭز ده بيهوده‌در.
تقديرِ خدا، قوّتِ بازو ايله دونمز
بر شمعه كه، مولا ياقه، اوفله‌مكله سونمز.
(مكتوبات، سه. ٧٢)
ايكنجى وهملى سؤال:
أهلِ دنيا دييورلر كه: سڭا ناصل أمنيت ايده‌جگز كه، سن دنيامزه قاريشميه‌جقسڭ؟ سنى سربست بيراقسه‌ق، بلكه دنيامزه قاريشيرسڭ. هم ناصل بيله‌جگز كه، سن قورنازلق ياپمييورسڭ؟ كنديڭى تاركِ دنيا گوستروب خلقڭ مالنى ظاهرًا آلماز، گيزلى آلير بر قورنازلق اولماديغنى ناصل بيله‌جگز؟
الجواب:
يگرمى سنه أوّلكى ديوانِ حربِ عُرفيده و حرّيتدن داها أوّل زمانده چوقلره معلوم حال و وضعيتم و «ايكى مكتبِ مصيبتڭ شهادتنامه‌سى» نامنده او زمان ديوانِ حربده‌كى مدافعاتم قطعى گوسترر كه، دگل قورنازلق بلكه أدنا بر حيله‌يه تنزّل ايتمز بر طرزده حيات گچيرمشم. أگر حيله اولسه ايدى، بو بش سنه ظرفنده سزلره تملّقكارانه بر مراجعت ايديله‌جكدى. حيله‌لى آدم كندينى سَوْديرر، كندينى چكمز؛ إغفال و آلداتمغه دائما چاليشير. حالبوكه بڭا قارشى أڭ مهمّ هجوملره و تنقيدلره مقابل تذلّله تنزّل ايتمدم. «تَوَكَّلْتُ على اللّٰه» دييوب، أهلِ دنيايه آرقه‌مى چويردم. هم ده آخرتى بيلن و دنيانڭ حقيقتنى كشف ايدن؛ عقلى وارسه پشيمان اولماز، يڭيدن دنيايه دونوب اوغراشماز. أللى سنه‌دن صوڭره، علاقه‌سز، تك باشيله بر آدم؛ حياتِ أبديه‌سنى دنيانڭ بر ايكى سنه گوه‌زه‌لگنه، شارلاتانلغنه فدا ايتمز.. فدا ايتسه، قورناز اولماز، بلكه أبله بر ديوانه اولور. أبله بر ديوانه‌نڭ ألندن نه گلير كه، اونڭ ايله اوغراشيلسين. امّا ظاهرًا تاركِ دنيا، باطنًا طالبِ دنيا شبهه‌سى ايسه،
﴿وَمَٓا اُبَرِّئُ نَفْسٖٓى اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّٓوءِ﴾
سرّنجه: بن نفسمى تبرئه ايتمييورم، نفسم هر فنالغى ايستر. فقط شو فانى دنياده، شو موقّت مسافرخانه‌ده، إختيارلق زماننده، قيصه بر عمرده، آز بر لذّت ايچون؛ أبدى، دائمى حياتنى و سعادتِ أبديه‌سنى برباد ايتمك، أهلِ عقلڭ كارى دگل. أهلِ عقلڭ و ذى‌شعورڭ كارى اولماديغندن، نفسِ أمّاره‌م ايستر ايسته‌مز عقله تابع اولمشدر.
اوچنجى وهملى سؤال:
أهلِ دنيا دييورلر كه: سن بزى سَور ميسڭ؟ بگه‌نييور ميسڭ؟ أگر سَورسه‌ڭ، نه‌دن بزه كوسوب قاريشمييورسڭ؟ أگر بگنمييورسه‌ڭ بزه معارضسڭ؛ بز معارضلريمزى أزرز؟
الجواب:
بن دگل سزى، بلكه دنياڭزى سوسه ايدم، دنيادن چكيلمزدم. نه سزى و نه ده دنياڭزى بگنمييورم. فقط قاريشمييورم. چونكه بن باشقه مقصدده‌يم؛ باشقه نقطه‌لر بنم قلبمى طولديرمش، باشقه شيلرى دوشونمگه قلبمده ير بيراقمامش. سزڭ وظيفه‌ڭز أله باقمقدر، قلبه باقمق دگل! چونكه إداره‌ڭزى، آسايشڭزى ايسته‌يورسڭز. أل قاريشمديغى وقت، نه حقّڭز وار كه، هيچ لايق اولماديغڭز حالده «قلب ده بزى سوسين» ديمگه... قلبه قاريشسه‌ڭز... أوت بن ناصل بو قيش ايچنده بهارى تمنّى ايدييورم و آرزو ايدييورم؛ فقط إراده ايده‌مييورم، گتيرمگه تشبّث ايده‌مييورم. اويله ده: حالِ عالمڭ صلاحنى تمنّى ايدييورم، دعا ايدييورم و أهلِ دنيانڭ إصلاحنى آرزو ايدييورم؛ فقط إراده ايده‌مييورم، چونكه أليمدن گلمييور. بِالفعل تشبّث ايده‌مييورم؛ چونكه نه وظيفه‌مدر، نه ده إقتدارم وار.
دردنجى شبهه‌لى سؤال:
أهلِ دنيا دييورلر كه: او قدر بلالر گوردك كه، كيمسه‌يه أمنيتمز قالمادى. سڭا ناصل أمين اولابيليرز كه؛ فرصت سنڭ ألڭه گچسه، آرزو ايتديگڭ گبى قاريشمازسڭ؟
الجواب:
أوّلكى نقطه‌لر سزه أمنيت ويرمكله برابر.. مملكتمده، طلبه و أقربام ايچنده، بنى ديڭله‌ينلرڭ اورته‌سنده، هيجانلى حادثه‌لر ايچنده دنياڭزه قاريشمديغم حالده؛ ديارِ غربتده و يالڭز، تك باشيله، غريب، ضعيف، عاجز، بتون قوّتيله آخرته متوجّه، إختلاطدن، مخابره‌دن كسيلمش، ايمان و آخرت مناسبتيله اوزاقدن اوزاغه يالڭز بعض أهلِ آخرتى دوست بولان و باشقه هركسه يبانى و هركس ده اوڭا يبانى نظريله باقان بر إنسان؛ ثمره‌سز تهلكه‌لى دنياڭزه قاريشسه، مضاعف بر ديوانه اولمق گركدر.
(مكتوبات، سه. ٦٨)
* * *
(رسالۀِ نور طلبه‌لرينڭ يگانه غايه‌لرى رضاىِ إلٰهيدر، دستورلرى إخلاصدر.)
أى آخرت قارداشلرم و أى خدمتِ قرآنيه‌ده آرقداشلرم! بيليرسڭز و بيليڭز:
بو دنياده، خصوصًا اُخروى خدمتلرده أڭ مهمّ بر أساس، أڭ بيوك بر قوّت، أڭ مقبول بر شفاعتجى، أڭ متين بر نقطۀِ إستناد، أڭ قيصه بر طريقِ حقيقت، أڭ مقبول بر دعاىِ معنوى، أڭ كرامتلى بر وسيلۀِ مقاصد، أڭ يوكسك بر خصلت، أڭ صافى بر عبوديت: إخلاصدر. مادام إخلاصده مذكور خاصّه‌لر گبى چوق نورلر وار و چوق قوّتلر وار.. و مادام بو مدهش زمانده و دهشتلى دشمنلر مقابلنده و شدّتلى تضييقات قارشيسنده و صولتلى بدعه‌لر، ضلالتلر ايچريسنده بزلر غايت آز و ضعيف و فقير و قوّتسز اولديغمز حالده، غايت آغير و بيوك و عمومى و قدسى بر وظيفۀِ ايمانيه و خدمتِ قرآنيه اوموزيمزه إحسانِ إلٰهى طرفندن قونولمش؛ ألبته هركسدن زياده بتون قوّتمزله إخلاصى قزانمغه مجبور و مكلّفز و إخلاصڭ سرّينى كنديمزده يرلشديرمك ايچون غايت درجه‌ده محتاجز. يوقسه هم شيمدى‌يه قدر قزانديغمز خدمتِ قدسيه قسمًا ضايع اولور، دوام ايتمز؛ هم شدّتلى مسئول اولورز.
﴿وَلَا تَشْتَرُوا بِاٰيَاتٖى ثَمَنًا قَلٖيلًا﴾
آيتنده‌كى شدّتلى تهديدكارانه نهىِ إلٰهى‌يه مظهر اولوب، سعادتِ أبديه ضررينه معناسز، لزومسز، ضررلى، كدرلى، خودفروشانه، ثقيل، رياكارانه بعض حسّياتِ سفليه و منافعِ جزئيه‌نڭ خاطرى ايچون إخلاصى قيرمقله؛ هم بو خدمتده‌كى عموم قارداشلريمزڭ حقوقنه تجاوز، هم خدمتِ قرآنيه‌نڭ خدمتنه تعرّض، هم حقائقِ ايمانيه‌نڭ قدسيتنه حرمتسزلك ايتمش اولورز.
…
برنجى دستوريڭز:
عملڭزده رضاىِ إلٰهى اولمالى. أگر او راضى اولسه، بتون دنيا كوسسه أهمّيتى يوق. أگر او قبول ايتسه، بتون خلق ردّ ايتسه تأثيرى يوق. او راضى اولدقدن و قبول ايتدكدن صوڭره، ايسترسه و حكمتى إقتضا ايدرسه، سزلر ايسته‌مك طلبنده اولماديغڭز حالده، خلقلره ده قبول ايتديرر، اونلرى ده راضى ايدر. اونڭ ايچون، بو خدمتده طوغريدن طوغرى‌يه يالڭز جنابِ حقّڭ رضاسنى أساس مقصد ياپمق گركدر.
ايكنجى دستوريڭز:
بو خدمتِ قرآنيه‌ده بولونان قارداشلريڭزى تنقيد ايتمه‌مك و اونلرڭ اوستنده فضيلت‌فروشلق نوعندن غبطه طمارينى تحريك ايتمه‌مكدر. چونكه ناصل إنسانڭ بر ألى ديگر ألنه رقابت ايتمز، بر گوزى بر گوزينى تنقيد ايتمز، ديلى قولاغنه إعتراض ايتمز، قلب روحڭ عيبنى گورمز.. بلكه بربرينڭ نقصاننى إكمال ايدر، قصورينى اورتر، إحتياجنه يارديم ايدر، وظيفه‌سنه معاونت ايدر؛ يوقسه او وجودِ إنسانڭ حياتى سونر، روحى قاچار، جسمى ده طاغيلير. هم ناصلكه بر فابريقه‌نڭ چرخلرى بربريله رقابتكارانه اوغراشماز، بربرينڭ اوڭنه تقدّم ايدوب تحكّم ايتمز، بربرينڭ قصورينى گوره‌رك تنقيد ايدوب سعيه شوقنى قيروب عطالته اوغراتماز. بلكه بتون إستعدادلريله، بربرينڭ حركتنى عمومى مقصده توجيه ايتمك ايچون يارديم ايدرلر، حقيقى بر تساند بر إتّفاق ايله غايۀِ خلقتلرينه يورورلر. أگر ذرّه مقدار بر تعرّض، بر تحكّم قاريشسه؛ او فابريقه‌يى قاريشديره‌جق، نتيجه‌سز عقيم بيراقه‌جق. فابريقه صاحبى ده او فابريقه‌يى بتون بتون قيروب طاغيده‌جق.
ايشته أى رسالۀِ نور شاكردلرى و قرآنڭ خدمتكارلرى! سزلر و بزلر اويله بر إنسانِ كامل إسمنه لايق بر شخصِ معنوينڭ أعضالرى‌يز.. و حياتِ أبديه ايچنده‌كى سعادتِ أبديه‌يى نتيجه ويرن بر فابريقه‌نڭ چرخلرى حكمنده‌يز.. و ساحلِ سلامت اولان دار السلامه اُمّتِ محمّديه‌يى (ع‌ص‌م) چيقاران بر سفينۀِ ربّانيه‌ده چاليشان خدمه‌لرز. ألبته درت فرددن بيڭ يوز اون بر قوّتِ معنويه‌يى تأمين ايدن سرِّ إخلاصى قزانمق ايله، تساند و إتّحادِ حقيقى‌يه محتاجز و مجبورز.
(لمعه‌لر، سه. ١٥٩)
أوّلا رضاىِ إلٰهى و إلتفاتِ رحمانى و قبولِ ربّانى اويله بر مقامدر كه؛ إنسانلرڭ توجّهى و إستحسانى، اوڭا نسبةً بر ذرّه حكمنده‌در. أگر توجّهِ رحمت وارسه، يتر. إنسانلرڭ توجّهى؛ او توجّهِ رحمتڭ إنعكاسى و گولگه‌سى اولمق جهتيله مقبولدر، يوقسه آرزو ايديله‌جك بر شى دگلدر.. چونكه قبر قپوسنده سونر، بش پاره ايتمز!
(مكتوبات، سه. ٤١٣)
* * *
علومِ ايمانيه رضاىِ إلٰهيدن باشقه هيچ بر شيئه آلَت اولاماز
(أسكيشهر محكمه‌سنده بديع الزمان «إرتجاع فكريله دينى آلَت ايدوب أمنيتِ عموميه‌يى إخلال ايده‌بيله‌جك بر تشبّث نيّتى اولديغى» إخباريله إتهام ايديلمسنه قارشى، بديع الزمانڭ هيئتِ حاكمه‌يه ويرديگى جواب:)
أى هيئتِ حاكمه!
أوّلا؛ إمكانات باشقه‌در، وقوعات باشقه‌در. هر بر فرد، چوق آدملرى ئولديره‌بيلمه‌سى ممكندر. بو إمكانِ قتل جهتيله محكمه‌يه ويريلير مى؟ هر بر كبريت، بر خانه‌يى ياقمه‌سى ممكندر. بو يانغين إمكانيله، كبريتلر إمحا ايديلير مى؟
ثانيًا: يوز بيڭ دفعه حاشا! إشتغال ايتديگمز علومِ ايمانيه، رضاىِ إلٰهيه‌دن باشقه هيچ بر شيئه آلَت اولاماز. أوت گونش قمره پيك و تابع اولماديغى گبى، سعادتِ أبديه‌نڭ نورانى و قدسى آناختارى و حياتِ اُخرويه‌نڭ بر گونشى اولان ايمان دخى، حياتِ إجتماعيه‌نڭ آلَتى اولاماز. أوت بو كائناتڭ أڭ معظّم مسئله‌سى و شو خلقتِ عالمڭ أڭ بيوك معمّاسى اولان سرِّ ايماندن داها أهمّيتلى بر مسئلۀِ كائنات يوقدر كه، بو مسئلۀِ سرِّ ايمان اوڭا آلَت اولسون.
أى هيئتِ حاكمه! أگر بو إشكنجه‌لى توقيفم، يالڭز حياتِ دنيويه‌مه و شخصمه عائد اولسه ايدى؛ أمين اولڭز كه، اون سنه‌دن بَرى سكوت ايتديگم گبى ينه سكوت ايده‌جكدم. فقط توقيفم، چوقلرڭ حياتِ أبديه‌لرينه و معظّم طلسمِ كائناتڭ كشفنى تفسير ايدن رسالۀِ نوره عائد اولديغندن، يوز باشم اولسه و هر گون برى كسيلسه، بو سرِّ عظيمدن واز گچميه‌جگم؛ و سزڭ ألڭزدن قورتولسه‌م، ألبته أجل پنچه‌سندن قورتولاميه‌جغم. بن إختيارم، قبر قپوسنده‌يم. ايشته او مدهش طلسمِ كائنات كشّافى اولان قرآنِ حكيمڭ او معظّم كشفنى گوزه گوسترر بر صورتده تفسير ايدن رسالۀِ نورڭ، او طلسمه عائد يوزر مسئله‌لرندن، بو هركسڭ باشنه گله‌جك اولان أجله و قبره عائد يالڭز بو سرِّ ايمانه باقڭز كه:
عجبا بو دنيانڭ بتون معظّم مسائلِ سياسيه‌سى، ئولومه أجله اينانان بر آدمه داها بيوك اولابيلير مى كه؛ بونى، اوڭا آلَت ايتسين؟ چونكه وقت معيّن اولماديغندن، هر وقت باش كسه‌بيلن أجل، يا إعدامِ أبديدر وياخود داها گوزل بر عالمه گيتمگه ترخيص تذكره‌سيدر. هيچ بر وقت قپانميان قبر؛ يا هيچلك و ظلماتِ أبديه قويوسنڭ قپوسيدر وياخود داها دائمى و داها نورانى باقى بر دنيانڭ قپوسيدر.
ايشته رسالۀِ نور، كشفياتِ قدسيۀِ قرآنيه‌نڭ فيضيله، ايكى كرّه ايكى درت ايدر درجه‌سنده قطعيتله گوسترر كه، أجلى إعدامِ أبديدن ترخيص وثيقه‌سنه و قبرى ديبسز، هيچلك قويوسندن مزيَّن بر باغچه قپوسنه چويرمه‌لرى، شبهه‌سز قطعى بر چاره‌سى وار. ايشته بو چاره‌يى بولمق ايچون، بتون دنيا سلطنتى بنم اولسه بِلا تردّد فدا ايدرم. أوت حقيقى عقلى باشنده اولان فدا ايدر...
ايشته أفنديلر، بو مسئله گبى يوزر مسائلِ ايمانيه‌يى كشف و ايضاح ايدن رسالۀِ نوره، أوراقِ مضرّه گبى، حاشا يوز بيڭ دفعه حاشا سياست جريانلرينه آلَت ايديلمش غرضكار كتابلر نظريله باقمق؛ هانگى إنصاف مساعده ايدر، هانگى عقل قبول ايدر، هانگى قانون إقتضا ايدر؟ عجبا إستقبال نسلِ آتيسى و حقيقى إستقبال اولان آخرتڭ أهلى و حاكمِ ذو الجلالى، بو سؤالى مسبّبلرندن صورميه‌جقلر مى؟ هم بو مبارك وطنده بو فطرةً ديندار ملّته حكم ايدنلر، ألبته ديندارلغه طرفدار اولماسى و تشويق ايتمه‌سى، وظيفۀِ حاكميت جهتيله لازمدر. هم مادام لائك جمهوريت، پرنسبيله بى‌طرفانه قالير و او پرنسبيله دينسزلره ايليشمز؛ ألبته ديندارلره دخى بهانه‌لر ايله ايليشمه‌مك گركدر.
(تاريخچه، سه. ٢١٨)
بن حكومتِ جمهوريه‌نڭ بتون أركانلرينه، بلكه دنيايه إعلان ايدييورم كه:
قرآنِ حكيمڭ سرِّ حقيقتيله و إعجازينڭ طلسميله، بنم و رسالۀِ نورڭ پروغراممز و مسلگمز و بِالفعل ثمره‌سنى گورديگمز و چاليشديغمز و غايۀِ حركتمز و هدفمز، ئولومڭ إعدامِ أبديسندن ايمانِ تحقيقى ايله بيچاره‌لرى قورتارمق و بو مبارك ملّتى ده هر نوع آنارشيلكدن محافظه ايتمكدر.
(أميرطاغ ل. ١، سه. ٢٨)
* * *
(استادڭ لاحقه مكتوبندن)
بو وطنده‌كى ملّتڭ أڭ بيوك قوّتى اولان عالمِ إسلامڭ توجّهنى و حميتنى و اخوّتنى قيرمق و نفرت ويرديرمك ايچون، سياستى دينسزلگه آلَت ايده‌رك، پرده آلتنده كفرِ مطلقى يرلشديرمك ايسته‌ينلر، حكومتى إغفال و عدليه‌يى ايكى دفعه‌در شاشيرتوب دير: «رسالۀِ نور شاكردلرى، دينى سياسته آلَت ايدر؛ أمنيته ضرر ويرمك إحتمالى وار.»
حالبوكه، بو مملكته مادّى و معنوى بركتى و فوق العاده خدمتى و عموم عالمِ إسلامه تعلّق ايده‌جك حقائقى جامع اولديغى، اوتوز اوچ آياتِ قرآنيه‌نڭ إشارتيله و إمامِ على‌نڭ (رض) اوچ كرامتِ غيبيه‌سيله و غوثِ أعظمڭ قطعى إخباريله تحقّق ايتمش اولان رسالۀِ نورڭ، سياستله علاقه‌سى يوقدر. فقط كفرِ مطلقى قيرديغى ايچون، كفرِ مطلقڭ آلتى اولان آنارشيلك و اوستى اولان إستبدادِ مطلقى أساسيله بوزار، ردّ ايدر. أمنيتى و آسايشى و حرّيتى و عدالتى تأمين ايدر.
رسالۀِ نوره داها وطنه، إداره‌يه ضررى طوقونمق بهانه‌سيله تجاوز ايديلمز. داها كيمسه‌يى او بهانه ايله اينانديرامازلر.
(تاريخچه، سه. ٤٩٢)
رسالۀِ نور بو مبارك وطنڭ معنوى بر خلاصكارى اولمق جهتيله شيمدى ايكى دهشتلى معنوى بلايى دفع ايتمك ايچون مطبوعات ايله تظاهره باشلامق، درس ويرمك زمانى گلدى ويا گله‌جك گبيدر ظن ايدرم.
او دهشتلى بلادن بريسى: خرستيان ديننى مغلوب ايدن و آنارشيلگى يتيشديرن شمالده چيقان دهشتلى دينسزلك جرياننڭ، بو وطنى معنوى إستيلاسنه مقابل رسالۀِ نور، سدِّ ذو القرنيْن گبى بر سدِّ قرآنى وظيفه‌سنى گوره‌بيلير.
ايكنجيسى: عالمِ إسلامڭ بو مبارك وطنڭ أهاليسنه قارشى پك شدّتلى إعتراض و إتهاملرينى إزاله ايتمك ايچون مطبوعات لسانيله قونوشمق لازم گلمش دييه قلبمه إخطار ايديلدى. (حاشيه)
___
(حاشيه): ايشته بو حقيقت، رسالۀ نورڭ (بو مكتوبڭ يازيليشندن اون سنه صوڭره) آنقره‌ده مطبعه‌لرده طبع ايديلمسيله تحقّق ايتمشدر.
___
بن دنيانڭ حالنى بيلمييورم، فقط آوروپاده إستيلاكارانه حكم ايدن و أديانِ سماويه‌يه طايانميان بو دهشتلى جريانڭ إستيلاسنه قارشى رسالۀِ نور حقيقتلرى بر قلعه اولديغى گبى؛ عالمِ إسلامڭ و آسيا قطعه‌سنڭ حالِ حاضرده‌كى إعتراض و إتهامنى إزاله و أسكيده‌كى محبّت و اخوّتنى إعاده ايتمگه وسيله اولان بر معجزۀِ قرآنيه‌در. بو وطنڭ، بو ملّتڭ وطن‌پرور سياسيلرى سرعتله رسالۀِ نورى طبع ايتديره‌رك رسمى نشر ايتمه‌لرى لازمدر كه، بو ايكى بلايه قارشى سپر اولسونلر.
(تاريخچه، سه. ٤٩٣)
اوچنجى سؤالڭز:
دنيانڭ سياستنه قارشى نه ايچون بو قدر لاقيدسڭ؟ بو قدر صفحاتِ عالمه قارشى طورينى هيچ بوزمييورسڭ؟ بو صفحاتى خوش مى گورييورسڭ؟ وياخود قورقويور ميسڭ كه، سكوت ايدييورسڭ؟
الجواب:
قرآنِ حكيمڭ خدمتى، بنى شدّتلى بر صورتده سياست عالمندن منع ايتدى. حتّى دوشونمسنى ده بڭا اونوتديردى. يوقسه بتون سرگذشتِ حياتم شاهددر كه، حق گورديگم مسلكده گيتمگه قارشى قورقو أليمى طوتوب منع ايده‌مه‌مش و ايده‌مييور. هم نه‌دن قورقوم اولاجق؟ دنيا ايله، أجلمدن باشقه بر علاقه‌م يوق. چولوق چوجغمى دوشونه‌جگم يوق. مالمى دوشونه‌جگم يوق. خانَدانمڭ شرفنى دوشونه‌جگم يوق. رياكار بر شهرتِ كاذبه‌دن عبارت اولان شان و شرفِ دنيويه‌نڭ محافظه‌سنه دگل، قيريلماسنه يارديم ايدنه رحمت... قالدى أجلم. او، خالقِ ذو الجلالڭ ألنده‌در. كيمڭ حدّى وار كه، وقتى گلمه‌دن اوڭا ايليشسين. ذاتًا عزّتله موتى، ذلّتله حياته ترجيح ايدنلرده‌نز. أسكى سعيد گبى بريسى شويله ديمش:
﴿وَنَحْنُ اُنَاسٌ لَا تَوَسُّطَ بَيْنَنَا § لَنَا الصَّدْرُ دُونَ الْعَالَمٖينَ اَوِ الْقَبْرُ﴾
بلكه خدمتِ قرآن، بنى حياتِ إجتماعيۀِ سياسيۀِ بشريه‌يى دوشونمكدن منع ايدييور. شويله كه: حياتِ بشريه بر يولجيلقدر. شو زمانده، قرآنڭ نوريله گوردم كه، او يول بر باتاقلغه گيردى. ملوّث و عفونتلى بر چامور ايچنده قافلۀِ بشر دوشه قالقه گيدييور. بر قسمى، سلامتلى بر يولده گيدر. بر قسمى، ممكن اولديغى قدر چاموردن، باتاقلقدن قورتولمق ايچون بعض واسطه‌لرى بولمش. بر قسمِ أكثرى او عفونتلى، پيس، چامورلى باتاقلق ايچنده قراڭلقده گيدييور. يوزده يگرميسى سرخوشلق سببيله، او پيس چامورى مسك و عنبر ظن ايده‌رك يوزينه گوزينه بولاشديرييور.. دوشه‌رك قالقه‌رق گيدر، تا بوغولور. يوزده سكسانى ايسه، باتاقلغى آڭلار، عفونتلى، پيس اولديغنى حسّ ايدر.. فقط متحيّردرلر، سلامتلى يولى گوره‌مييورلر.
ايشته بونلره قارشى ايكى چاره وار:
بريسى: طوپوز ايله او سرخوش يگرميسنى آييلتمقدر.
ايكنجيسى: بر نور گوسترمكله متحيّرلره سلامت يولنى إرائه ايتمكدر.
بن باقييورم كه؛ يگرمى‌يه قارشى سكسان آدم، ألنده طوپوز طوتويور. حالبوكه او بيچاره و متحيّر اولان سكسانه قارشى حقّيله نور گوستريلمييور. گوستريلسه ده؛ بر ألنده هم صوپا، هم نور اولديغى ايچون أمنيتسز اولويور. متحيّر آدم «عجبا نورله بنى جلب ايدوب، طوپوزله دوگمك مى ايسته‌يور؟» دييه تلاش ايدر. هم ده بعضًا عارضه‌لرله طوپوز قيريلديغى وقت، نور دخى اوچار ويا سونر.
ايشته او باتاقلق ايسه، غفلتكارانه و ضلالت‌پيشه اولان سفيهانه حياتِ إجتماعيۀِ بشريه‌در. او سرخوشلر، ضلالتله تلذّذ ايدن متمرّدلردر. او متحيّر اولانلر، ضلالتدن نفرت ايدنلردر، فقط چيقامييورلر؛ قورتولمق ايسته‌يورلر، يول بولامييورلر.. متحيّر إنسانلردر. او طوپوزلر ايسه، سياست جريانلريدر. او نورلر ايسه، حقائقِ قرآنيه‌در. نوره قارشى غاوغه ايديلمز، اوڭا قارشى عداوت ايديلمز. صِرف شيطانِ رجيمدن باشقه اوندن نفرت ايدن اولماز. ايشته بن ده نورِ قرآنى ألده طوتمق ايچون
﴿اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ وَالسِّيَاسَةِ﴾
دييوب، سياست طوپوزينى آتارق، ايكى أليم ايله نوره صاريلدم. گوردم كه: سياست جريانلرنده هم موافقده، هم مخالفده او نورلرڭ عاشقلرى وار. بتون سياست جريانلرينڭ و طرفگيرلكلرڭ چوق فوقنده و اونلرڭ غرضكارانه تلقّياتلرندن مبرّا و صافى اولان بر مقامده ويريلن درسِ قرآن و گوستريلن أنوارِ قرآنيه‌دن هيچ بر طرف و هيچ بر قسم چكينمه‌مك و إتهام ايتمه‌مك گركدر. مگر دينسزلگى و زندقه‌يى سياست ظن ايدوب اوڭا طرفگيرلك ايدن إنسان صورتنده شيطانلر اوله ويا بشر قيافتنده حيوانلر اوله...
الحمد لِلّٰهِ، سياستدن تجرّد سببيله، قرآنڭ ألماس گبى حقيقتلرينى پروپاغندۀِ سياست إتهامى آلتنده جام پارچه‌لرينڭ قيمتنه اينديرمدم. بلكه گيتدكجه او ألماسلر قيمتلرينى هر طائفه‌نڭ نظرنده پارلاق بر طرزده زياده‌لشديرييور.
﴿اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذٖى هَدٰينَا لِهٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِىَ لَوْلَٓا اَنْ هَدٰينَا اللّٰهُ لَقَدْ جَٓاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ﴾
اَلْبَاقٖى هُوَ الْبَاقٖى
سعيد النورسى
(مكتوبات، سه. ٤٨)
* * *
(يگانه غايه و مقصد، رضاىِ إلٰهى يولنده خدمتِ قرآنيه و ايمانيه اولوب هر درلو أذيت و إشكنجه‌لره قارشى دخى منفى حركتلره توسّل ايديلمه‌مسى حقّنده، استاد بديع الزمان حضرتلرينڭ آخرته تشريفندن ايكى اوچ آى أوّل آنقره‌ده بعض نور طلبه‌لرينه خطابًا ويرديگى عمومى درسدن بر قسم نوطلر كه بر نوع وصيتى حكمنده‌در.)
بزم وظيفه‌مز مثبت حركت ايتمكدر. منفى حركت دگلدر. رضاىِ إلٰهى‌يه گوره صِرف خدمتِ ايمانيه‌يى ياپمقدر، وظيفۀِ إلٰهيه‌يه قاريشمامقدر. بزلر آسايشى محافظه‌يى نتيجه ويرن مثبت ايمان خدمتى ايچنده هر بر صيقنتى‌يه قارشى صبرله، شكرله مكلّفز.
مثلا كنديمى مثال آلارق ديرم: بن أسكيدن بَرى تحكّمه و ترذيله قارشى بوين أگمه‌مشم. حياتمده تحكّمى قالديرمديغم، بر چوق حادثه‌لرله ثابت اولمش. مثلا: روسيه‌ده قوماندانه آياغه قالقمه‌مق، ديوانِ حربِ عُرفيده إعدام تهديدينه قارشى محكمه‌ده‌كى پاشالرڭ سؤاللرينه بش پاره أهمّيت ويرمديگم گبى، درت قوماندانلره قارشى بو طورم تحكّملره بوين أگمه‌ديگمى گوسترييور. فقط بو اوتوز سنه‌در مثبت حركت ايتمك، منفى حركت ايتمه‌مك و وظيفۀِ إلٰهيه‌يه قاريشمه‌مق حقيقتى ايچون؛ بڭا قارشى ياپيلان معامله‌لره صبرله، رضا ايله مقابله ايتدم. جرجيس (ع‌س) گبى و بدر، اُحُد محاربه‌لرنده چوق جفالر چكنلر گبى صبر و رضا ايله قارشيلادم.
أوت مثلا: سكسان بر خطاسنى محكمه‌ده إثبات ايتديگم بر مدّعى عمومى‌نڭ ياڭليش إدّعالرى ايله عليهمزده‌كى قرارينه قارشى، بددعا دخى ايتمدم. چونكه أصل مسئله بو زمانڭ جهادِ معنويسيدر. معنوى تخريباتنه قارشى سد چكمكدر. بونڭله داخلى آسايشه بتون قوّتمزله يارديم ايتمكدر.
أوت مسلگمزده قوّت وار. فقط بو قوّت، آسايشى محافظه ايتمك ايچوندر. (وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰى) دستورى ايله كه: «بر جانى يوزندن؛ اونڭ قارداشى، خانَدانى، چولوق چوجغى مسئول اولاماز.» ايشته بونڭ ايچوندر كه، بتون حياتمده بتون قوّتمله آسايشى محافظه‌يه چاليشمشم. بو قوّت داخله قارشى دگل، آنجق خارجى تجاوزه قارشى إستعمال ايديله‌بيلير. مذكور آيتڭ دستورى ايله وظيفه‌مز، داخلده‌كى آسايشه بتون قوّتمزله يارديم ايتمكدر. اونڭ ايچوندر كه، عالمِ إسلامده آسايشى إخلال ايديجى داخلى محاربات آنجق بيڭده بر اولمشدر. او ده، آراده‌كى بر إجتهاد فرقندن ايلرى گلمشدر. و جهادِ معنويه‌نڭ أڭ بيوك شرطى ده؛ وظيفۀِ إلٰهيه‌يه قاريشمامقدر كه، «بزم وظيفه‌مز خدمتدر، نتيجه جنابِ حقّه عائددر؛ بز وظيفه‌مزى ياپمقله مجبور و مكلّفز.»
بن ده جلال الدينِ خوارزمشاه گبى، «بنم وظيفه‌م خدمتِ ايمانيه‌در؛ موفّق ايتمك، ايتمه‌مك جنابِ حقّڭ وظيفه‌سيدر.» دييوب إخلاص ايله حركت ايتمه‌يى قرآندن درس آلمشم.
خارجى تجاوزه قارشى قوّتله مقابله ايديلير. چونكه دشمنڭ مالى، چولوغى چوجغى غنيمت حكمنه گچر. داخلده ايسه اويله دگلدر. داخلده‌كى حركت مثبت بر شكلده معنوى تخريباته قارشى معنوى، إخلاص سرّى ايله حركت ايتمكدر. خارجده‌كى جهاد باشقه، داخلده‌كى جهاد باشقه‌در. شيمدى ميليونلر حقيقى طلبه‌لرى جنابِ حق بڭا ويرمش. بز بتون قوّتمزله داخلده آنجق آسايشى محافظه ايچون مثبت حركت ايده‌جگز. بو زمانده داخل و خارجده‌كى جهادِ معنويه‌ده‌كى فرق، پك عظيمدر.
…
جنابِ حقّه شكر قرآنِ حكيمڭ إشاراتِ غيبيه‌سى ايله قهرمان تورك و عرب ملّتلرى ايچنده لسانِ تُرْكى و عربى ايله بو عصرى قورتاره‌جق بر معجزۀِ قرآنيه‌نڭ رسالۀِ نور ناميله بر درسى إنتشاره باشلامش. و اون آلتى سنه أوّل آلتى يوز بيڭ آدمڭ ايماننى قورتارديغى گبى، شيمدى ميليونلردن گچديگى ثابت اولمش.
ديمك رسالۀِ نور؛ بشرى آنارشيستلكدن قورتارمغه بر درجه وسيله اولديغى گبى، إسلامڭ ايكى قهرمان قارداشى اولان تورك و عربى برلشديرمگه، بو قرآنڭ قانونِ أساسيلرينى نشر ايتمگه وسيله اولديغنى دشمنلر ده تصديق ايدييورلر.
…
قارداشلرم! خسته‌لغم پك شدّتلى، بلكه ياقينده ئوله‌جگم وياخود بتون بتون قونوشمقدن (بعضًا منع اولديغم گبى) منع ايديله‌جگم. اونڭ ايچون بنم نور آخرت قارداشلرم، أهون الشرّ دييوب بعض بيچاره ياڭليشجيلرڭ خطالرينه هجوم ايتمه‌سينلر. دائما مثبت حركت ايتسينلر. منفيجه حركت وظيفه‌مز دگل. چونكه داخلده حركت منفيجه اولاماز. مادام سياستجيلرڭ بر قسمى رسالۀِ نوره ضرر ويرمييور، آز مساعده‌كاردر؛ أهون الشرّ اولارق باقڭز. داها أعظم شردن قورتولمق ايچون؛ اونلره ضرريڭز طوقونماسين، اونلره فائده‌ڭز طوقونسون.
هم داخلده‌كى جهادِ معنوى؛ معنوى تخريباته قارشى چاليشمقدر كه؛ مادّى دگل، معنوى خدمتلر لازمدر. اونڭ ايچون أهلِ سياسته قاريشمديغمز گبى، أهلِ سياست ده بزمله مشغول اولمغه هيچ بر حقلرى يوق.
مثلا: بر پارتى بڭا بيڭلر وجهله صيقنتى ويرديگى حالده، حتّى اوتوز سنه‌ده حپسلر ده تضييقلر ده اولديغى حالده، حقّمى حلال ايتدم. و عذابلرينه مقابل، او بيچاره‌لرڭ يوزده طقسان بشنى تزييف و إعتراضلره، ظلملره معروض قالمقدن قورتارمغه وسيله اولدم كه، (وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰى) آيتى حكمنجه قباحت آنجق يوزده بشه ويريلدى. او عليهمزده‌كى پارتينڭ شيمدى هيچ بر جهتله عليهمزده شكوايه حقلرى يوقدر.
حتّى بر محكمه‌ده ياڭليش مخبرلرڭ و جاسوسلرڭ أوهاملرى ايله؛ بزى، يتمش كيشى‌يى، محكوم ايتمك ايچون سوءِ فهميله، دقّتسزلگيله او تفسيرڭ بعض قسملرينه ياڭليش معنا ويره‌رك سكسان ياڭليشله بنى محكوم ايتمگه چاليشديغى حالده، محكمه‌لرده إثبات ايديلديگى گبى، أڭ زياده هجومه معروض بر قارداشڭز، محبوس ايكن پنجره‌دن او مدّعى عمومى‌نڭ اوچ ياشنده‌كى چوجغنى گوردى، صوردى. ديديلر: «بو مدّعى عمومى‌نڭ قيزيدر.» او معصومڭ خاطرى ايچون او مدّعى‌يه بددعا ايتمدى. بلكه اونڭ ويرديگى زحمتلر؛ او تفسيرڭ، او معجزۀِ معنويه‌نڭ إنتشارينه، إعلاننه بر وسيله اولديغى ايچون رحمتلره إنقلاب ايتدى.
قارداشلرم! بو زمانڭ عجيب بر خسته‌لغى داها وار؛ او ده بنلك، أنانيت، خودفروشلق، حياتنى گوزلجه مدنيت فانطازيه‌سيله گچيرمك إشتهاسى، ترياكيلك گبى خسته‌لقلردر. رسالۀِ نورڭ قرآندن آلديغى درسڭ أڭ برنجى بر أساسى: بنلك، أنانيت، خودفروشلغى ترك ايتمك لزوميدر. تا إخلاصِ حقيقى ايله ايمانڭ قورتاريلماسنه خدمت ايديلسين. جنابِ حقّه شكر، او أعظمى إخلاصى قزانانلرڭ پك چوق أفرادى ميدانه چيقمش. بنلگنى، شان و شرفنى أڭ كوچك بر مسئلۀِ ايمانيه‌يه فدا ايدن چوقدر. حتّى نورڭ بيچاره بر شاكردينڭ دشمنلرى دوست اولديغى وقت اونڭله صحبت ايتمك چوغالديغى ايچون، رحمتِ إلٰهيه جهتنده سسى كسيلمش. هم ده اوڭا تقديرله باقانلر، إصابتِ نظر حكمنه گچوب اونى اينجيتييور. حتّى مصافحه ايتمك ده طوقات وورمق گبى صيقنتى ويرييور.
«سنڭ بو وضعيتڭ نه‌در؟» دييه صورولدى، «مادام ميليونلر قدر آرقداشلرڭ وار، نه‌دن بونلرڭ خاطرلرينى محافظه ايتمييورسڭ؟»
جوابًا ديدى: مادام مسلگمز أعظمى إخلاصدر؛ دگل بنلك، أنانيت، دنيا سلطنتى ده ويريلسه، باقى بر مسئلۀِ ايمانيه‌يى او سلطنته ترجيح ايتمك أعظمى إخلاصڭ إقتضاسيدر. مثلا: حرب ايچنده، آوجى خطّنده، دشمنڭ طوپ گلّه‌لرى آراسنده قرآنِ حكيمڭ تك بر آيتنڭ، تك بر حرفنڭ، تك بر نكته‌سنى ترجيح ايده‌رك، او گلّه‌لر ايچنده حبيب كاتبنه «دفترى چيقار!» دييه‌رك آت اوستنده او نكته‌يى يازديرمش. ديمك قرآنڭ بر حرفنڭ بر نكته‌سنى، دشمنلرڭ گلّه‌لرينه قارشى ترك ايتمه‌مش؛ روحنڭ قورتولمسنه ترجيح ايتمش.
او قارداشمزه صوردق:
«بو عجيب إخلاصى نره‌دن درس آلمشسڭ؟»
ديمش: ايكى نقطه‌دن:
بريسى:
عالمِ إسلاميتڭ أڭ عجيب حربى اولان بدر حربنده نماز وقتنده جماعتدن حصّه‌سز قالمامق ايچون، دشمنڭ هجومى ايله برابر مجاهدلرڭ ياريسى سلاحنى بيراقوب جماعت خيرينه شريك اولمق، ايكى ركعت صوڭره اونلر ده حصّه‌دار اولسون دييه فخرِ عالمڭ بر حديثِ شريفيله أمر ايتمش اولماسيدر. مادام حربده بو رخصت وار. و مادام جماعت خيرى ده سنّت اولديغى حالده، او سنّته رعايت ايتمك أڭ بيوك بر حادثۀِ دنيويه‌يه ترجيح ايديلمش. استادِ مطلقڭ بويله بر إشارتندن بر نكته‌جك آلارق، اوڭا بز ده روح و جانمزله إتّباع ايدييورز.
ايكنجيسى:
قهرمانِ إسلام إمامِ حضرتِ على رضى اللّٰه عنه جلجلوتيه‌نڭ چوق يرلرنده و آخرنده بر حمايتجى ايسته‌مش كه، نماز ايچنده حضورينه غفلت گلمه‌سين. دشمنلرى طرفندن اوڭا بر هجوم معناسى خاطرينه گلمه‌مك، صِرف نمازده‌كى حضورينه پك چوق اولان دشمنلرى طرفندن بر هجوم تصوّريله نمازده‌كى حضورينه مانع اولونمامق ايچون بر محافظ عفريتى درگاهِ إلٰهيدن نياز ايتمش.
ايشته بو بيچاره، عمرى بو زمانده خودفروشلق ايچنده يووارلانان بيچاره قارداشڭز ده؛ هم سببِ خلقتِ عالمدن، هم قهرمانِ إسلامدن بو ايكى كوچك نكته‌يى درس آلدم. و بو زمانده چوق لازم اولان قرآنڭ أسرارينه أهمّيت ويرمكله، حرب ايچنده روحنڭ محافظه‌سنى ديڭله‌ميه‌رك، قرآنڭ بر حرفنڭ بر نكته‌سنى بيان ايتمش.(*)
(*): بز نور طلبه‌لرى، بو درسى نوط طرزنده يازدق.
نور طلبه‌لرى
سعيد النورسى
(أميرطاغ ل. ٢، سه. ٢٤١)
بر حاشيه‌جك:
أعظمى إخلاصه إستنادڭ سرِّ لزومى: باقى بيوك ألماسى، فانى كوچك بر شيشه‌جگه آلَت ياپان بر قسم بدبختلر و سياستى دينسزلگه آلَت ايدن دينسزلر، دينڭ مسئله‌لرى اولان باقى ألماسلرى، دنيانڭ فانى شيشه‌جكلرينه آلَت ايتمك گبى أبلهانه بر وهم خاطره گلمه‌مك ايچون و بر سينك قنادى قدر بر نكتۀِ ايمانيه‌يى، باقى اولديغى جهتله، فانى بر دنيايه ترجيح ايدن بر حديثڭ إشارتنه إقتداءً، اويله حريفلرڭ أوهاملرينى أعظمى إخلاص ايله و حياتنى بر نكتۀِ قرآنيه‌يه فدا ايتمكله أعظمى إخلاصڭ سرّى، نور شاكردلرينه او درسى ويرمش كه بر قارداشمز، طوپ گلّه‌لرى ايچريسنده قرآنڭ بر حرفنڭ نكته‌لرينى يازمغه باشلامش، حرب ايچنده آت اوستنده يازيلان و مهمّ علمانڭ ده تقديرله قارشيلادقلرى إشارات الإعجازده بيان ايتمش.
* * *
(رسالۀِ نور، بتون أجزالرنده باشدن باشه حقائقِ ايمانيه‌يى إثبات و ايضاح ايتمكده‌در.)
(أسكيشهر مدافعاتندن)
ثالثًا: أگر قبر قپوسى قپانسه ايدى و إنسان دنياده لا يموت قالسه ايدى، او وقت وظيفه‌لر يالڭز عسكرى و إدارى و رسمى اولوردى. مادام هر گون لا أقل اوتوز بيڭ شاهد، جنازه‌لريله (اَلْمَوْتُ حَقٌّ) دعواسنى إمضا ايدييورلر؛ ألبته دنيايه عائد وظيفه‌لردن داها أهمّيتلى ايمانى وظيفه‌لر وار. ايشته رسالۀِ نور او وظيفه‌لرى قرآنڭ أمريله ايفا ايدييور.
مادام رسالۀِ نورڭ آمرى و حاكمى اولان قرآنڭ، قومانداسى اوچ يوز أللى ميليونه حكم ايدوب تعليمات ياپديرييور؛ و هر گون لا أقل بش دفعه، بشدن دردينڭ أللرينى درگاهِ إلٰهيه‌يه آچديرييور؛ و بتون جامعلرده و جماعتلرده، نمازلرده، قدسى، سماوى فرمانلرينى حرمتله اوقوتديرييور؛ ألبته اونڭ حقيقى تفسيرى و او گونشڭ بر نورى و اونڭ بر مأمورى اولان رسالۀِ نور، او وظيفۀِ ايمانيه‌سنى بِإذْنِ اللّٰه صدمه‌لره اوغراتميه‌رق گوره‌جكدر. اويله ايسه أهلِ دنيا و أهلِ سياست، اونڭله مبارزه دگل، بلكه اوندن إستفاده ايتمگه پك چوق محتاجدرلر.
أوت شو طلسمِ كائناتڭ مغلقنى كشف ايدن و موجوداتڭ نره‌دن نره‌يه و نه اولاجقلرينڭ طلسمنى آچان رسالۀِ نورڭ أجزالرندن يگرمى طوقوزنجى سوز و تحوّلاتِ ذرّاتڭ معمّاسنى كشف ايدن اوتوزنجى سوز و كائناتده متماديًا فنا و زوال ايچنده‌كى فعاليت و خلاّقيتِ عموميه طلسمِ عجيبنى حلّ و كشف ايدن يگرمى دردنجى مكتوب و توحيدڭ أڭ درين و أڭ مهمّ معمّاسنى كشف و حلّ و ايضاح ايدن و حشرِ بشرى بر سينك إحياسى قدر قولاى اولديغنى إثبات ايدن يگرمنجى مكتوب و طبيعت‌پرستلرڭ فكرِ كفريلرينى أساسيله بوزان و تخريب ايدن طبيعت رساله‌سى نامنده‌كى يگرمى اوچنجى لمعه گبى رسالۀِ نورڭ چوق جزءلرى وار. بونلرڭ يالڭز بريسنده‌كى معمّايى كشف ايدن بر عالم، بر أديب، بر پروفسور، هانگى حكومتده اولسه، تقديرله مكافات و إكراميه ويريله‌جگنى، بو رساله‌لرى دقّتله مطالعه ايدن تصديق أيلر.
(تاريخچه، سه. ٢٣٤)
ضلالت و فنالقلر جهالتدن گلسه، دفع ايتمسى قولايدر. فقط فندن، علمدن گلن ضلالتڭ إزاله‌سى چوق مشكلدر. بو زمانده ضلالت فندن، علمدن گلديگى ايچون، آنجق اونلرى إزاله ايتمگه و نسلِ آتيدن او بلايه دوشن قسمنى قورتارمغه، قارشيلرنده طايانمغه رسالۀِ نور گبى هر جهتله مكمّل بر أثر لازمدر.
(تاريخچه، سه. ٤٧٣)
أگر فرضا، لائك جمهوريتڭ ماهيتنى بيلمه‌ين بر دينسز ديسه:
«سنڭ رساله‌لرڭ، قوّتلى بر دينى جريان ويرييور، لا دينى جمهوريتڭ پرنسبلرينه معارضه ايدييور.»
الجواب: حكومتڭ لائك جمهوريتى، دينى دنيادن آييرمق ديمك اولديغنى بيلييورز. يوقسه، هيچ بر خاطره گلمه‌ين، دينى ردّ ايتمك و بتون بتون دينسز اولمق ديمك اولديغنى، غايت أحمق بر دينسز قبول ايدر.
أوت، دنياده هيچ بر ملّت دينسز اولارق ياشامديغى گبى؛ تورك ملّتى مِثللو بتون عصرلرده ممتاز اولارق، بتون أقطارِ جهانده و نره‌ده تورك وارسه مسلماندر. سائر عناصرِ إسلاميه‌نڭ كوچك ده اولسه ينه بر قسمى، إسلاميت خارجنده‌در. بويله جدّى و حقيقى ديندار و بيڭ سنه قدر حق ديننڭ قهرمان اوردوسى اولارق زمين يوزنده، مفاخرِ ملّيه‌سنى ميليونلر منابعِ دينيه ايله چاقان و قلنجلرينڭ اوجلريله يازان بر مبارك ملّتى، «دينى ردّ ايدر ويا دينسز اولور» دييه إتهام ايدن يالانجى دينسزلر و ملّيتسزلر، اويله بر جنايت ايشله‌يورلر كه، جهنّمڭ أسفلِ سافلين طبقه‌سنده جزا گورمگه مستحق اولورلر.
حالبوكه رسالۀِ نور، حياتِ إجتماعيه‌نڭ قانونلرينى ده إحاطه ايدن دينڭ گنيش دائره‌سندن بحث ايتمز. بلكه أصل موضوعى و هدفى؛ دينڭ أڭ خاص و أڭ يوكسك قسمى اولان ايمانڭ أركانِ عظيمه‌سندن بحث ايدر. هم أكثريتله مخاطبم، أوّل كندى نفسم، صوڭره آوروپا فيلسوفلريدر. بويله مسائلِ قدسيه‌دن، طوغرى اولمق شرطيله ضرر توهّم ايدن، يالڭز شيطانلر اولابيليرلر تصوّرنده‌يم.
(تاريخچه، سه. ٢٣١)
أگر إنسانيتڭ ماهيتنى، حيوانيتڭ أڭ بدبخت و أڭ آشاغى درجه‌سنده تلقّى و دنيايى دائمى و لا يزال توهّم و إنسانى باقى و لا يموت تخيّل ايدن بر سرخوش وجدانسز طرفندن دينيلسه: «سنڭ بتون رساله‌لرڭ، ايمانى پك قوّتلى درس ويرييور. دنيادن صوغوتويور. نظرى، آخرته چويرييور. بز ايسه، بتون قوّت و دقّت و ذهنمزله دنيا حياتنه متوجّه اولمامز ايله بو زمانده ياشايه‌بيليرز. چونكه شيمدى ياشامق و دشمنلردن صاقينمق چوق مشكللشمشدر.»
الجواب: ايمانِ تحقيقينڭ درسلرى، گرچه نظرى آخرته باقديرييور؛ فقط دنيايى، او آخرتڭ مزرعه و چارشوسى و بر فابريقه‌سى گوسترمكله، داها زياده دنيا حياتنه چاليشديرر. هم ايمانسزلقده‌كى مدهش بر صورتده قيريلان قوّۀِ معنويه‌يى، غايت قوّتلى بر طرزده قزانديرر. و مأيوسيت ايچنده عطالت و لاقيدلغه دوشنلرى شوق و غيرته، سعيه سَوق ايدر، چاليشديرر. عجبا بو دنياده ياشامق ايسته‌ينلر؛ بويله حياتِ دنيويه‌نڭ لذّتنى، هم چاليشمغه شوقى، هم حدسز مصيبتلرينه قارشى طايانمغه مدار قوّۀِ معنويه‌سنى تأمين ايدن و إعتراض قبول ايتمه‌ين دليللر ايله إثبات ايديلن ايمانِ تحقيقينڭ درسلرينه ياساق دينه‌جك بر قانونڭ وجودينى قبول ايدرلر مى و اويله بر قانون اولابيلير مى؟
(تاريخچه، سه. ٢٣٢)
أوت إنكار ايديلمز كه؛ كائناتده دينسزلك ايله ديندارلق، آدم زمانندن بَرى جريان ايدوب گلييور و قيامته قدر گيده‌جكدر. بو مسئله‌مزڭ كنهنه واقف اولان هركس، بزه اولان بو هجومڭ، طوغريدن طوغرى‌يه دينسزلك حسابنه ديندارلغه بر تعرّض اولديغنى آڭلار. أكثرِ حكمانڭ غربده و آوروپاده ظهورى و أغلبِ أنبيانڭ شرقده و آسياده طلوعلرى قدرِ أزلينڭ بر إشارت و رمزيدر كه؛ آسياده حاكم، غالب، دين جريانيدر. ألبته آسيانڭ ايلرى قوماندانى اولان بو حكومتِ جمهوريه، آسيانڭ بو فطرى خاصيتندن و معدنندن إستفاده ايده‌جك و بى‌طرفانه پرنسبنى، دگل دينسزلك طرفنه، بلكه ديندارلق طرفنه تمايل ايتديره‌جكدر.
(تاريخچه، سه. ٢٤١)
أوت دگل بو محكمه‌يه، بلكه بتون دنيايه إعلان ايدييورم: بن حقائقِ قدسيۀِ ايمانيه‌يى، آوروپا فيلسوفلرينه و بِالخاصّه دينسز فيلسوفلره و بِالخاصّه سياستى دينسزلگه آلَت ايدنلره و آسايشى معنًا إخلال ايدنلره قارشى مدافعه ايتمشم و ايدييورم.
(تاريخچه، سه. ٢٥١)
* * *
(رسالۀِ نور نسلِ آتى‌يى، بيوك بر تهلكه‌دن قورتارمغه وسيله اولويور.)
أفنديلر! سز، نه ايچون سببسز بزمله و رسالۀِ نورله اوغراشييورسڭز! قطعيًا سزه خبر ويرييورم كه: بن و رسالۀِ نور، سزڭله دگل مبارزه، بلكه سزى دوشونمك دخى وظيفه‌مزڭ خارجنده‌در. چونكه رسالۀِ نور و حقيقى شاكردلرى، أللى سنه صوڭره گلن نسلِ آتى‌يه غايت بيوك بر خدمت و اونلرى بيوك بر ورطه‌دن و ملّت و وطنى بيوك بر تهلكه‌دن قورتارمغه چاليشييورلر. شيمدى بزمله اوغراشانلر، او زمان قبرده ألبته طوپراق اولويورلر. فرضِ محال اولارق او سعادت و سلامت خدمتى بر مبارزه اولسه ده، قبرده طوپراق اولمغه يوز طوتانلرى علاقه‌دار ايتمه‌مك گركدر.
أوت حرّيتجيلرڭ أخلاقِ إجتماعيه‌ده و دينده و سجيۀِ ملّيه‌ده بر درجه لااباليلك گوسترملريله، يگرمى اوتوز سنه صوڭره دينجه، أخلاقجه، ناموسجه شيمديكى وضعيتى گوسترديگى جهتندن؛ شيمديكى وضعيتده ده، أللى سنه صوڭره بو ديندار، ناموسكار، قهرمان سجيه‌لى ملّتڭ نسلِ آتيسى، سجيۀِ دينيه و أخلاقِ إجتماعيه جهتنده، نه شكله گيره‌جك ألبته آڭلايورسڭز. بيڭ سنه‌دن بَرى بو فداكار ملّت، بتون روح و جانيله قرآنڭ خدمتنده أمثالسز قهرمانلق گوستردكلرى حالده، أللى سنه صوڭره او پارلاق ماضيسنى دهشتلى لكه‌دار بلكه محو ايده‌جك بر قسم نسلِ آتينڭ ألنه ألبته رسالۀِ نور گبى بر حقيقتى ويروب، او دهشتلى سقوطدن قورتارمق أڭ بيوك بر وظيفۀِ ملّيه و وطنيه بيلديگمزدن؛ بو زمانڭ إنسانلرينى دگل، او زمانڭ إنسانلرينى دوشونويورز.
أوت أفنديلر! گرچه رسالۀِ نور صِرف آخرته باقار؛ غايه‌سى رضاىِ إلٰهى و ايمانى قورتارمق و شاكردلرينڭ ايسه، كنديلرينى و وطنداشلرينى إعدامِ أبديدن و أبدى حپسِ منفرددن قورتارمغه چاليشمقدر. فقط دنيايه عائد ايكنجى درجه‌ده غايت أهمّيتلى بر خدمتدر و بو ملّت و وطنى آنارشيلك تهلكه‌سندن و نسلِ آتينڭ بيچاره‌لر قسمنى ضلالتِ مطلقه‌دن قورتارمقدر. چونكه بر مسلمان باشقه‌سنه بڭزه‌مز. دينى ترك ايدوب إسلاميت سجيّه‌سندن چيقان بر مسلم؛ ضلالتِ مطلقه‌يه دوشر، آنارشيست اولور، داها إداره ايديلمز.
أوت أسكى تربيۀِ إسلاميه‌يى آلانلرڭ يوزده ألليسى ميدانده واركن و عنعناتِ ملّيه و إسلاميه‌يه قارشى يوزده أللى لاقيدلق گوستريلديگى حالده؛ أللى سنه صوڭره، يوزده طقسانى نفسِ أمّاره‌يه تابع اولوب ملّت و وطنى آنارشيلگه سَوق ايتمك إحتمالنڭ دوشونولمسى و او بلايه قارشى بر چاره تحرّيسى، يگرمى سنه أوّل بنى سياستدن و بو عصرده‌كى إنسانلرله اوغراشمقدن قطعيًا منع ايتديگى گبى؛ رسالۀِ نورى، هم شاكردلرينى، بو زمانه قارشى علاقه‌لرينى كسمش؛ هيچ اونلرله نه مبارزه، نه مشغوليت يوق.
مادام حقيقت بودر، عدليه‌لرڭ دگل بنى و اونلرى إتِّهام ايتمك؛ بلكه رسالۀِ نورى و شاكردلرينى حمايه ايتمك أڭ برنجى وظيفه‌لريدر.
(تاريخچه، سه. ٤٧١)
* * *
(استاد سعيد النورسى؛ تصوّف، طريقت درسى دگل بلكه حقائقِ ايمانيه درسى ويرييور و عقائدِ إسلامڭ تقويه‌سنه چاليشييور.)
بنى حپسلره صوقان معارضلريمڭ بر بهانه‌لرى ده (او محكمه‌ده اوندن برائت قزانديغم) «طريقتجيلق»در. حالبوكه رسالۀِ نورده دائما دعوا ايدوب ديمشم: «زمان طريقت زمانى دگل، بلكه ايمانى قورتارمق زمانيدر. طريقتسز جنّته گيدنلر چوقدر، ايمانسز جنّته گيدن يوقدر.» دييه بتون قوّتمزله ايمانه چاليشمشز.
(تاريخچه، سه. ٤٧٥)
مادام حقيقت بويله‌در؛ بن تخمين ايدييورم كه: أگر شيخ عبد القادرِ گيلانى (رض) و شاهِ نقشبند (رض) و إمامِ ربّانى (رض) گبى ذاتلر بو زمانده اولسه ايديلر، بتون همّتلرينى، حقائقِ ايمانيه‌نڭ و عقائدِ إسلاميه‌نڭ تقويه‌سنه صرف ايده‌جكلردى. چونكه سعادتِ أبديه‌نڭ مدارى اونلردر. اونلرده قصور ايديلسه، شقاوتِ أبديه‌يه سببيت ويرر. ايمانسز جنّته گيده‌مز، فقط تصوّفسز جنّته گيدن پك چوقدر. أكمكسز إنسان ياشايه‌مز، فقط ميوه‌سز ياشايه‌بيلير. تصوّف ميوه‌در، حقائقِ إسلاميه غدادر.
أسكيدن قرق گوندن طوت، تا قرق سنه‌يه قدر بر سير و سلوك ايله بعض حقائقِ ايمانيه‌يه آنجق چيقيله‌بيليردى. شيمدى ايسه جنابِ حقّڭ رحمتيله، قرق دقيقه‌ده او حقائقه چيقيلاجق بر يول بولونسه؛ او يوله قارشى لاقيد قالمق، ألبته كارِ عقل دگل.
ايشته اوتوز اوچ عدد سوزلر، بويله قرآنى بر يولى آچديغنى، دقّتله اوقويانلر حكم ايدييورلر. مادام حقيقت بودر؛ أسرارِ قرآنيه‌يه عائد يازيلان سوزلر، شو زمانڭ ياره‌لرينه أڭ مناسب بر علاج، بر مرهم و ظلماتڭ تهاجماتنه معروض هيئتِ إسلاميه‌يه أڭ نافع بر نور و ضلالت واديلرنده حيرته دوشنلر ايچون أڭ طوغرى بر رهبر اولديغى إعتقادنده‌يم.
(مكتوبات، سه. ٢٣)
مع التأسّف گيزلى منافق دشمنلريمز، بو ديندار ملّتڭ يوزر ميليون ولى مقامنده اولان شهيدلرينڭ، قهرمان غازيلرينڭ قانيله و قلنجيله قزانيلان و محافظه ايديلن حقيقتِ إسلاميته بعضًا «طريقت» نامنى طاقوب و او گونشڭ تك بر شعاعى اولان طريقت مشربنى، او گونشڭ عينى گوستروب، حكومتڭ بعض دقّتسز مأمورلرينى آلداتوب، حقيقتِ قرآنيه‌يه و حقائقِ ايمانيه‌يه تأثيرلى بر صورتده چاليشان نور طلبه‌لرينه «طريقتجى» و «سياسى جمعيتجى» نامنى ويره‌رك عليهمزه سَوق ايتمك ايسته‌يورلر. بز هم اونلره، هم اونلرى عليهمزده ديڭله‌ينلره، دڭزلى محكمۀِ عادله‌سنده ديديگمز گبى ديرز:
«يوزر ميليون باشلرڭ فدا اولدقلرى بر قدسى حقيقته، باشمز دخى فدا اولسون. دنيايى باشمزه آتش ياپسه‌ڭز، حقيقتِ قرآنيه‌يه فدا اولان باشلر، زندقه‌يه تسليمِ سلاح ايتميه‌جك و وظيفۀِ قدسيه‌سندن واز گچميه‌جكلر إن شاء اللّٰه!»
(لمعه‌لر سه. ٢٦٢)
دردنجى مادّه:
دولتجه ياساق ايديلن طريقت درسنى ويرمكله إخبار ايديلمش اولمقلغمدر.
الجواب: أوّلا، ألڭزده‌كى بتون كتابلرم شاهددرلر كه، بن حقائقِ ايمانيه ايله مشغولم. هم متعدّد رساله‌لرده يازمشم كه: «طريقت زمانى دگل، بلكه ايمانى قورتارمق زمانيدر. طريقتسز جنّته گيدن پك چوق، فقط ايمانسز جنّته گيره‌جك يوق. اونڭ ايچون ايمانه چاليشمق زمانيدر.» دييه بيان ايتمشم.
ثانيًا: اون سنه‌در إسپارطه ولايتنده بولونويورم. برى چيقسين، «بڭا طريقت درسى ويرمش» ديسين. أوت بعض خاص آخرت قارداشلريمه علومِ ايمانيه و حقائقِ عاليه درسنى، خواجه‌لق إعتباريله ويرمشم. بو، طريقت تعليمى دگل، بلكه حقيقت تدريسيدر. يالڭز بو قدر وار؛ بن شافعى‌يم، نمازدن صوڭره‌كى تسبيحاتم حنفى تسبيحاتندن برآز فرقليدر. هم آقشام نمازندن ياتسو نمازينه قدر و فجردن أوّل، هيچ كيمسه‌يى قبول ايتمه‌مك شرطيله، كندى كنديمه گناهلرمدن إستغفار و آيتلر اوقومق گبى شيلرله مشغوليتم وار. ظن ايدرم، دنياده هيچ بر قانون بو حاله ياساق دييه‌مز.
(تاريخچه، سه. ٢٢٤)
ولايت يوللرى ايچنده أڭ گوزلى أڭ مستقيمى أڭ پارلاغى أڭ زنگينى، سنّتِ سنيه‌يه إتّباعدر.
(مكتوبات، سه. ٤٥٠)
رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ جادّه‌سندن خارج و اونڭ آرقه‌سندن گيتمه‌ين محالدر كه حقيقى أنوارِ حقيقته واصل اولابيلسين.
(مكتوبات، سه. ٤٥٢)
أگر إدارۀِ ملّت و آسايشِ مملكتڭ حقيقى أساسلرينى بيلمه‌ين بر جاهل حميت‌فروش ديسه: «سنڭ رساله‌لرڭ، آسايشى بوزانلره و إداره‌يى قاريشديرانلره بر مدار اولابيلير جهتيله و سن دخى إحتياطسزلق ايدوب إدارۀِ حاضره‌يه إعتراض ايتسه‌ڭ، رساله‌لرڭ قوّتيله بر غائله آچمق إحتماليله سڭا ايليشييورز.»
الجواب: رسالۀِ نوردن درس آلان، ألبته چوق معصوملرڭ قاننى و حقوقنى ضايع ايدن فتنه‌لره گيرمز و بِالخاصّه تجربه‌لريله، مكرّرًا عقيم و ضررلى قالان فتنه‌لره هيچ بر جهتله ياناشماز. و بو اون سنه‌ده‌كى اون فتنه‌لره، رسالۀِ نورڭ شاكردلرينڭ اوندن بريسى، بلكه أصلا هيچ بريسى قاريشمديغى گوسترر كه، رساله‌لر بو فتنه‌لره ضد و آسايشى تأمينه مداردرلر. عجبا إداره‌جه و آسايشى محافظه‌جه؛ بيڭ ايمانلى آدم مى، يوقسه اون دينسز سرسرى مى داها قولايدر؟ أوت ايمان، گوزل سجيه‌لر ويرمكله هم مرحمت حسّنى، هم ضرر ويرمكدن صاقينمق مَيلنى ويرر.
(تاريخچه، سه. ٢٣٢)
* * *
(رسالۀِ نور و طلبه‌لرينڭ أمنيت و آسايشڭ تأميننه بيوك خدمتلرى وار.)
أوت، قومونيست پرده‌سى آلتنده آنارشيستلگڭ، أمنيتِ عموميه‌يى بوزمغه دهشتلى چاليشماسنه قارشى، رسالۀِ نور و شاكردلرى ايمانِ تحقيقى قوّتيله بو وطنڭ هر طرفنده او مدهش إفسادى طورديرييور و قيرييور. أمنيتى و آسايشى تأمينه چاليشييور كه، پك چوق بر كثرتده و مملكتڭ هر طرفنده بولونان نور طلبه‌لرندن، بو يگرمى سنه‌ده علاقه‌دار اوچ درت محكمه و اون ولايتڭ ضابطه‌لرى، أمنيتى إخلاله دائر بر وقوعاتلرينى بولمامش و قيد ايتمه‌مش. و اوچ ولايتڭ إنصافلى بر قسم ضابطه‌لرى ديمشلر:
«نور طلبه‌لرى معنوى بر ضابطه‌در. آسايشى محافظه‌ده بزه يارديم ايدييورلر. ايمانِ تحقيقى ايله؛ نورى اوقويان هر آدمڭ قفاسنده بر ياساقجى‌يى بيراقييورلر، أمنيتى تأمينه چاليشييورلر.»
بونڭ بر نمونه‌سى دڭزلى حپسخانه‌سيدر. اورايه نورلر و او محبوسلر ايچون يازيلان ميوه رساله‌سى گيرمه‌سيله، اوچ درت آى ظرفنده ايكى يوزدن زياده او محبوسلر اويله فوق العاده إطاعتلى، ديندارانه بر صلاحِ حال آلديلر كه؛ اوچ درت آدمى ئولديرن بر آدم، تخته بيتلرينى ئولديرمكدن چكينييوردى. تام مرحمتلى، ضررسز، وطنه نافع بر عضو اولمغه باشلادى. حتّى رسمى مأمورلر، بو حاله حيرتله و تقديرله باقييورديلر. هم داها حكم آلمادن بر قسم گنجلر ديديلر: «نورجيلر حپسده قالسه‌لر، بز كنديمزى محكوم ايتديره‌جگز و جزا آلمغه چاليشه‌جغز؛ تا اونلردن درس آلوب اونلر گبى اولاجغز. اونلرڭ درسيله كنديمزى إصلاح ايده‌جگز.»
ايشته بو ماهيتده بولونان نور طلبه‌لرينى، أمنيتى إخلال ايله إتهام ايدنلر، هر حالده و غايت فنا بر صورتده آلدانمش ويا آلداتيلمش ويا بيله‌رك ويا بيلميه‌رك آنارشيستلك حسابنه حكومتى إغفال ايدوب بزلرى أذيتلرله أزمگه چاليشييورلر
بز بونلره قارشى ديرز: مادام ئولوم ئولديرلمييور و قبر قپانمييور و دنيا مسافرخانه‌سنده يولجيلر غايت سرعت و تلاشله قافله قافله آرقه‌سنده، طوپراق آرقه‌سنه گيروب غائب اولويورلر؛ ألبته پك ياقينده بربريمزدن آيريلاجغز. سز ظلمڭزڭ جزاسنى دهشتلى بر صورتده گوره‌جكسڭز. هيچ اولمازسه مظلوم أهلِ ايمان حقّنده ترخيص تذكره‌سى اولان ئولومڭ، إعدامِ أبدى طار آغاجنه چيقه‌جقسڭز. سزڭ دنياده توهّمِ أبديتله آلديغڭز فانى ذوقلر، باقى و أليم ألملره دونه‌جك.
(لمعه‌لر، سه. ٢٦١)
* * *
(كردجيلك، توركجيلك وسائره گبى منفى ملّيت فكرى، إسلاميت ملّيتنى پارچه‌لامق ايچون خارجدن ايچمزه صوقولمش ئولديريجى بر زهردر.)
(سعيد النورسى‌نڭ ملّيتجيلك گوروشى)
أى أفنديلر! بن، هر شيدن أوّل مسلمانم و كردستانده دنيايه گلدم. فقط، توركلره خدمت ايتدم و يوزده طقسان طوقوز منفعتلى خدمتم توركلره اولمش و أڭ چوق حياتم توركلر ايچنده گچمش و أڭ صادق و أڭ خالص قارداشلرم توركلردن چيقمش و إسلاميت اوردولرينڭ أڭ قهرمانى توركلر اولديغندن، مسلكِ قرآنيه‌م جهتيله، هر ملّتدن زياده توركلرى سَوْمك و طرفدار اولمق قدسى خدمتمڭ مقتضاسى اولديغندن؛ بڭا كرد ديين و كندينى ملّيت‌پرور گوسترن آدملرڭ بيڭى قدر تورك ملّتنه خدمت ايتديگمى، حقيقى و جوانمرد بيڭ تورك گنجلرينى إشهاد ايده‌بيليرم.
هم هيئتِ حاكمه‌نڭ أللرنده بولونان اوتوز قرق كتابمى؛ خصوصًا إقتصاد، إختيارلر، خسته‌لر رساله‌لرينى إشهاد ايدييورم كه: تورك ملّتنڭ بشدن درت قسمنى تشكيل ايدن مصيبتزده، فقيرلر و خسته‌لر و ديندار متّقيلر طائفه‌لرينه بيڭ توركجى قدر خدمت ايدن او كتابلر، كردلرڭ أللرنده دگل، بلكه تورك گنجلرينڭ أللرنده‌درلر.
(تاريخچه، سه. ٢٢٨)
أگر ديرسه‌ڭز: شيخلر بعضًا ايشمزه قاريشييورلر. سڭا ده بعضًا شيخ ديرلر.
بن ده ديرم: هَىْ أفنديلر! بن شيخ دگلم، بن خواجه‌يم. بوڭا دليل: درت سنه‌در بوراده‌يم؛ بر تك آدمه طريقت ويرسه ايدم، شبهه‌يه حقّڭز اولوردى. بلكه يانمه گلن هركسه ديمشم: ايمان لازم، إسلاميت لازم؛ طريقت زمانى دگل.
أگر ديرسه‌ڭز: سڭا سعيدِ كردى ديرلر. بلكه سنده عنصريت‌پرورلك فكرى وار؛ او ايشمزه گلمييور.
بن ده ديرم: هَىْ أفنديلر! أسكى سعيد و يڭى سعيدڭ يازدقلرى ميدانده. شاهد گوسترييورم كه: بن
﴿اَلْاِسْلَامِيَّةُ جَبَّتِ الْعَصَبِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةَ﴾
فرمانِ قطعيسيله، أسكى زماندن بَرى منفى ملّيت و عنصريت‌پرورلگه، آوروپانڭ بر نوع فرنك علّتى اولديغندن، بر زهرِ قاتل نظريله باقمشم. و آوروپا، او فرنك علّتنى إسلام ايچنه آتمش؛ تا تفرقه ويرسين، پارچه‌لاسين، يوتماسنه حاضر اولسون دييه دوشونور. او فرنك علّتنه قارشى أسكيدن بَرى تداوى‌يه چاليشديغمى، طلبه‌لرم و بڭا تماس ايدنلر بيلييورلر. مادام بويله‌در؛ هَىْ أفنديلر!. هر بر حادثه‌يى بهانه طوتوب، بڭا صيقنتى ويرمگه سبب نه‌در عجبا؟ شرقده بر نفر خطا ايتسه، غربده بر نفره عسكرلك مناسبتيله زحمت و جزا ويرمك.. ويا إستانبولده بر أصنافڭ جنايتيله، بغدادده بر دكاّنجى‌يى أصنافلق مناسبتيله محكوم ايتمك نوعندن، هر حادثۀِ دنيويه‌ده بڭا صيقنتى ويرمك، هانگى اصول ايله‌در؟ هانگى وجدان حكم ايدر؟ هانگى مصلحت إقتضا ايدر؟
(مكتوبات، سه. ٦٣)
أى سرخوش حميت‌فروشلر! بر عصر أوّل ملّيت عصرى اولابيليردى. شو عصر عنصريت عصرى دگل! بولشويزم، سوسياليزم مسئله‌لرى إستيلا ايدييور؛ عنصريت فكرينى قيرييور، عنصريت عصرى گچييور. أبدى و دائمى اولان إسلاميت ملّيتى؛ موقّت، دغدغه‌لى عنصريتله باغلانماز و آشيلانماز. و آشيلامق اولسه ده؛ إسلام ملّيتنى إفساد ايتديگى گبى، عنصريت ملّيتنى دخى إصلاح ايده‌مز، إبقا ايده‌مز. أوت موقّت آشيلامقده بر ذوق و بر موقّت قوّت گورونويور، فقط پك موقّت و عاقبتى خطرليدر.
هم تورك عنصرنده أبدى قابلِ إلتيام اولمامق صورتنده بر إنشقاق چيقه‌جق. او وقت ملّتڭ قوّتى، بر شق، بر شقّڭ قوّتنى قيرديغى ايچون، هيچه اينه‌جك. ايكى طاغ بربرينه قارشى بر ميزانڭ ايكى گوزنده بولونسه؛ بر بطمان قوّت، او ايكى قوّت ايله اوينايه‌بيلير؛ يوقارى قالديرر، آشاغى اينديرر.
(مكتوبات، سه. ٤٣٩)
اوچنجى مسئله:
فكرِ ملّيت، شو عصرده چوق ايلرى گيتمش. خصوصًا دسّاس آوروپا ظالملرى، بونى إسلاملر ايچنده منفى بر صورتده اويانديرييورلر؛ تا كه، پارچه‌لايوب اونلرى يوتسونلر.
هم فكرِ ملّيتده بر ذوقِ نفسانى وار؛ غفلتكارانه بر لذّت وار؛ شئامتلى بر قوّت وار. اونڭ ايچون شو زمانده حياتِ إجتماعيه ايله مشغول اولانلره، «فكرِ ملّيتى بيراقڭز!» دينيلمز. فقط فكرِ ملّيت ايكى قسمدر. بر قسمى منفيدر، شئامتليدر، ضررليدر؛ باشقه‌سنى يوتمقله بسله‌نير، ديگرلرينه عداوتله دوام ايدر، متيقّظ طاورانير. شو ايسه، مخاصمت و كشماكشه سببدر. اونڭ ايچوندر كه، حديثِ شريفده فرمان ايتمش:
﴿اَلْاِسْلَامِيَّةُ جَبَّتِ الْعَصَبِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةَ﴾
و قرآن ده فرمان ايتمش:
﴿اِذْ جَعَلَ الَّذٖينَ كَفَرُوا فٖى قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ فَاَنْزَلَ اللّٰهُ
سَكٖينَتَهُ عَلٰى رَسُولِهٖ وَعَلَى الْمُؤْمِنٖينَ وَاَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوٰى
وَكَانُٓوا اَحَقَّ بِهَا وَاَهْلَهَا وَكَانَ اللّٰهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلٖيمًا﴾
ايشته بو حديثِ شريف و شو آيتِ كريمه؛ قطعى بر صورتده منفى بر ملّيتى و فكرِ عنصريتى قبول ايتمييورلر. چونكه مثبت و مقدّس إسلاميت ملّيتى، اوڭا إحتياج بيراقمييور.
أوت عجبا هانگى عنصر وار كه، اوچ يوز أللى ميليون واردر؟ و او إسلاميت يرينه او عنصريت فكرى، فكر صاحبنه او قدر قارداشلرى، هم أبدى قارداشلرى قزانديرسين؟ أوت منفى ملّيتڭ، تاريخجه پك چوق ضررلرى گورولمش.
أزجمله: أمويلر بر پارچه فكرِ ملّيتى سياستلرينه قاريشديردقلرى ايچون، هم عالمِ إسلامى كوسديرديلر، هم كنديلرى ده چوق فلاكتلر چكديلر. هم آوروپا ملّتلرى، شو عصرده عنصريت فكرينى چوق ايلرى سورديكلرى ايچون، فرانسز و آلمانڭ چوق شئامتلى أبدى عداوتلرندن باشقه؛ حربِ عموميده‌كى حادثاتِ مدهشه دخى، منفى ملّيتڭ نوعِ بشره نه قدر ضررلى اولديغنى گوستردى. هم بزده إبتداءِ حرّيتده، (بابل قلعه‌سنڭ خرابيتى زماننده «تبلبلِ أقوام» تعبير ايديلن «تشعّبِ أقوام» و او تشعّب سببيله طاغيلمالرى گبى) منفى ملّيت فكريله، باشده روم و أرمنى اولارق پك چوق «قلوبلر» نامنده سببِ تفرقۀِ قلوب، مختلف ملّتجيلر جمعيتلرى تشكّل ايتدى. و اونلردن شيمدى‌يه قدر، أجنبيلرڭ بوغازينه گيدنلرڭ و پريشان اولانلرڭ حاللرى، منفى ملّيتڭ ضررينى گوستردى.
شيمدى ايسه، أڭ زياده بربرينه محتاج و بربرندن مظلوم و بربرندن فقير و أجنبى تحكّمى آلتنده أزيلن عناصر و قبائلِ إسلاميه ايچنده، فكرِ ملّيتله بربرينه يبانى باقمق و بربرينى دشمن تلقّى ايتمك، اويله بر فلاكتدر كه، تعريف ايديلمز. عادتا بر سينگڭ ايصيرمامسى ايچون، مدهش ييلانلره آرقه چويروب، سينگڭ ايصيرماسنه قارشى مقابله ايتمك گبى بر ديوانه‌لكله؛ بيوك أژدرهالر حكمنده اولان آوروپانڭ طويمق بيلمز حرصلرينى، پنچه‌لرينى آچدقلرى بر زمانده، اونلره أهمّيت ويرمه‌يوب بلكه معنًا اونلره يارديم ايدوب، منفى عنصريت فكريله شرق ولايتلرنده‌كى وطنداشلره ويا جنوب طرفنده‌كى دينداشلره عداوت بسله‌يوب اونلره قارشى جبهه آلمق، چوق ضررلرى و مهالكى ايله برابر؛ او جنوب أفرادلرى ايچنده دشمن اولارق يوقدر كه، اونلره قارشى جبهه آلينسين. جنوبدن گلن قرآن نورى وار، إسلاميت ضياسى گلمش؛ او ايچمزده واردر و هر يرده بولونور.
ايشته او دينداشلره عداوت ايسه؛ طولاييسيله إسلاميته، قرآنه طوقونور. إسلاميت و قرآنه قارشى عداوت ايسه، بتون بو وطنداشلرڭ حياتِ دنيويه و حياتِ اُخرويه‌سنه بر نوع عداوتدر. حميت نامنه حياتِ إجتماعيه‌يه خدمت ايده‌يم دييه، ايكى حياتڭ تمل طاشلرينى خراب ايتمك؛ حميت دگل، حماقتدر!
دردنجى مسئله:
مثبت ملّيت، حياتِ إجتماعيه‌نڭ إحتياجِ داخليسندن ايلرى گلييور؛ تعاونه، تسانده سببدر؛ منفعتلى بر قوّت تأمين ايدر؛ اخوّتِ إسلاميه‌يى داها زياده تأييد ايده‌جك بر واسطه اولور.
شو مثبت فكرِ ملّيت إسلاميته خادم اولمالى، قلعه اولمالى، زرهى اولمالى.. يرينه گچمه‌ملى. چونكه إسلاميتڭ ويرديگى اخوّت ايچنده بيڭ اخوّت وار؛ عالمِ بقاده و عالمِ برزخده او اخوّت باقى قالييور. اونڭ ايچون اخوّتِ ملّيه نه قدر ده قوى اولسه، اونڭ بر پرده‌سى حكمنه گچه‌بيلير. يوقسه اونى اونڭ يرينه إقامه ايتمك؛ عين قلعه‌نڭ طاشلرينى، قلعه‌نڭ ايچنده‌كى ألماس خزينه‌سنڭ يرينه قويوب، او ألماسلرى طيشارى آتمق نوعندن أحمقانه بر جنايتدر.
ايشته أى أهلِ قرآن اولان شو وطنڭ أولادلرى! آلتى يوز سنه دگل، بلكه عبّاسيلر زمانندن بَرى بيڭ سنه‌در قرآنِ حكيمڭ بايراقدارى اولارق، بتون جهانه قارشى ميدان اوقويوب، قرآنى إعلان ايتمشسڭز. ملّيتڭزى، قرآنه و إسلاميته قلعه ياپديڭز. بتون دنيايى صوصديرديڭز، مدهش تهاجماتى دفع ايتديڭز، تا
﴿يَاْتِى اللّٰهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُٓ اَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنٖينَ اَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرٖينَ يُجَاهِدُونَ فٖى سَبٖيلِ اللّٰهِ﴾
آيتنه گوزل بر ماصدق اولديڭز. شيمدى آوروپانڭ و فرنك‌مشرب منافقلرڭ دسيسه‌لرينه اويوب، شو آيتڭ أوّلنده‌كى خطابه ماصدق اولمقدن چكينمليسڭز و قورقمه‌ليسڭز!
جاىِ دقّت بر حال:
تورك ملّتى عناصرِ إسلاميه ايچنده أڭ كثرتلى اولديغى حالده، دنيانڭ هر طرفنده اولان توركلر ايسه مسلماندر. سائر عنصرلر گبى، مسلم و غيرِ مسلم اولارق ايكى قسمه إنقسام ايتمه‌مشدر. نره‌ده تورك طائفه‌سى وارسه، مسلماندر. مسلمانلقدن چيقان ويا مسلمان اولميان توركلر، توركلكدن دخى چيقمشلردر (مجارلر گبى). حالبوكه كوچك عنصرلرده دخى، هم مسلم و هم ده غيرِ مسلم وار.
أى تورك قارداش! بِالخاصّه سن دقّت ايت! سنڭ ملّيتڭ إسلاميتله إمتزاج ايتمش. اوندن قابلِ تفريق دگل. تفريق ايتسه‌ڭ، محوسڭ! بتون سنڭ ماضيده‌كى مفاخرڭ، إسلاميت دفترينه گچمش. بو مفاخر، زمين يوزنده هيچ بر قوّتله سيلنمديگى حالده، سن شيطانلرڭ وسوسه‌لريله، دسيسه‌لريله او مفاخرى قلبڭدن سيلمه!
بشنجى مسئله:
آسياده اويانان أقوام، فكرِ ملّيته صاريلوب، عينًا آوروپايى هر جهتله تقليد ايده‌رك، حتّى چوق مقدّساتلرى او يولده فدا ايده‌رك حركت ايدييورلر. حالبوكه هر ملّتڭ قامتِ قيمتى باشقه بر ألبسه ايستر. بر جنس قوماش بيله اولسه؛ طرزى، آيرى آيرى اولمق لازم گلير. بر قادينه، بر ژاندارمه ألبسه‌سى گيديريلمز. بر إختيار خواجه‌يه، تانغو بر قادين لباسى گيديريلمديگى گبى.. «كورى كورينه تقليد دخى، چوق دفعه مسخره‌لق اولور.» چونكه:
أوّلا: آوروپا بر دكّان، بر قيشله ايسه؛ آسيا بر مزرعه، بر جامع حكمنده‌در. بر دكّانجى دانسه گيدر، بر چيفتجى گيده‌مز. قيشله وضعيتى ايله مسجد وضعيتى بر اولماز.
هم أكثر أنبيانڭ آسياده ظهورى، أغلبِ حكمانڭ آوروپاده گلمه‌سى، قدرِ أزلينڭ بر رمزى، بر إشارتيدر كه؛ آسيا أقوامنى إنتباهه گتيره‌جك، ترقّى ايتديره‌جك، إداره ايتديره‌جك؛ دين و قلبدر. فلسفه و حكمت ايسه، دين و قلبه يارديم ايتملى، يرينه گچمه‌ملى.
ثانيًا: دينِ إسلامى خرستيان ديننه قياس ايدوب، آوروپا گبى دينه لاقيد اولمق، پك بيوك بر خطادر. أوّلا: آوروپا، ديننه صاحبدر. باشده ويلسون، لوئيد جورج، ونيزه‌لوس گبى آوروپا بيوكلرى، پاپاس گبى دينلرينه متعصّب اولمالرى شاهددر كه؛ آوروپا ديننه صاحبدر، بلكه بر جهتده متعصّبدر.
ثالثًا: إسلاميتى خرستيان ديننه قياس ايتمك، قياسِ مع الفارقدر، او قياس ياڭليشدر. چونكه آوروپا ديننه متعصّب اولديغى زمان مدنى دگلدى؛ تعصّبى ترك ايتدى، مدنيلشدى. هم دين، اونلرڭ ايچنده اوچ يوز سنه محاربۀِ داخليه‌يى إنتاج ايتمش. مستبد ظالملرڭ ألنده عوامى، فقرايى و أهلِ فكرى أزمگه واسطه اولديغندن؛ اونلرڭ عمومنده موقّةً دينه قارشى بر كوسمك حاصل اولمشدى. إسلاميتده ايسه، تاريخلر شاهددر كه، بر دفعه‌دن باشقه داخلى محاربه‌يه سببيت ويرمه‌مش. هم نه وقت أهلِ إسلام، دينه جدّى صاحب اولمشلرسه، او زمانه نسبةً يوكسك ترقّى ايتمشلر. بوڭا شاهد، آوروپانڭ أڭ بيوك استادى، أندلس دولتِ إسلاميه‌سيدر.
هم نه وقت، جماعتِ إسلاميه دينه قارشى لاقيد وضعيتنى آلمشلر، پريشان وضعيته دوشه‌رك تدنّى ايتمشلر.
هم إسلاميت، وجوبِ زكات و حرمتِ ربا گبى بيڭلر شفقت‌پرورانه مسائل ايله فقرايى و عوامى حمايه ايتديگى؛
﴿اَفَلَا يَعْقِلُونَ ۞ اَفَلَا يَتَفَكَّرُونَ ۞ اَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ﴾
گبى كلماتيله عقلى و علمى إستشهاد و ايقاظ ايتديگى و أهلِ علمى حمايه ايتديگى جهتله دائما إسلاميت، فقرالرڭ و أهلِ علمڭ قلعه‌سى و ملجئى اولمشدر. اونڭ ايچون، إسلاميته قارشى كوسمگه هيچ بر سبب يوقدر.
إسلاميتڭ خرستيانلق و سائر دينلره جهتِ فرقنڭ سرِّ حكمتى شودر كه:
إسلاميتڭ أساسى، محضِ توحيددر؛ وسائط و أسبابه تأثيرِ حقيقى ويرمييور، ايجاد و مقام جهتيله قيمت ويرمييور. خرستيانلق ايسه «ولديت» فكرينى قبول ايتديگى ايچون، وسائط و أسبابه بر قيمت ويرر، أنانيتى قيرماز. عادتا ربوبيتِ إلٰهيه‌نڭ بر جلوه‌سنى عزيزلرينه، بيوكلرينه ويرر.
﴿اِتَّخَذُٓوا اَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ اَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللّٰهِ﴾
آيتنه ماصدق اولمشلر. اونڭ ايچوندر كه، خرستيانلرڭ دنياجه أڭ يوكسك مرتبه‌ده اولانلرى، غرور و أنانيتلرينى محافظه ايتمكله برابر سابق آمريقا رئيسى ويلسون گبى، متعصّب بر ديندار اولور. محضِ توحيد دينى اولان إسلاميت ايچنده، دنياجه يوكسك مرتبه‌ده اولانلر، يا أنانيتى و غرورى بيراقه‌جق ويا ديندارلغى بر درجه بيراقه‌جق. اونڭ ايچون بر قسمى لاقيد قالييورلر، بلكه دينسز اولويورلر.
آلتنجى مسئله:
منفى ملّيتده و عنصريت فكرنده إفراط ايدنلره ديرز كه:
أوّلا: شو دنيا يوزى، خصوصًا شو مملكتمز، أسكى زماندن بَرى چوق مهاجرتلره و تبدّلاته معروض اولمقله برابر؛ مركزِ حكومتِ إسلاميه بو وطنده تشكيل اولدقدن صوڭره، أقوامِ سائره‌دن پروانه گبى چوقلرى ايچنه آتيلوب، توطّن ايتمشلر. ايشته بو حالده لوحِ محفوظ آچيلسه آنجق حقيقى عنصرلر بربرندن تفريق ايديله‌بيلير. اويله ايسه، حقيقى عنصريت فكرينه، حركتى و حميتى بنا ايتمك، معناسز و هم پك ضررليدر. اونڭ ايچوندر كه: منفى ملّيتجيلرڭ و عنصريت‌پرورلرڭ رئيسلرندن و دينه قارشى پك لاقيد بريسى، مجبور اولمش، ديمش: «ديل، دين بر ايسه؛ ملّت بردر.» مادام اويله‌در. حقيقى عنصريته دگل؛ بلكه ديل، دين، وطن مناسباتنه باقيله‌جق. أگر اوچى بر ايسه، ذاتًا قوّتلى بر ملّت؛ أگر برى نقصان اولورسه، تكرار ملّيت دائره‌سنه داخلدر.
ثانيًا: إسلاميتڭ مقدّس ملّيتى، بو وطن أولادينڭ حياتِ إجتماعيه‌سنه قزانديرديغى يوزر فائده‌دن ايكى فائده‌يى مثال اولارق بيان ايده‌جگز:
برنجيسى: شو دولتِ إسلاميه يگرمى اوتوز ميليون ايكن، بتون آوروپانڭ بيوك دولتلرينه قارشى حياتنى و موجوديتنى محافظه ايتديرن، شو دولتڭ اوردوسنده‌كى نورِ قرآندن گلن شو فكردر: «بن ئولسه‌م شهيدم، ئولديرسه‌م غازى‌يم.» كمالِ شوق ايله و عشق ايله ئولومڭ يوزينه گوله‌رك إستقبال ايتمش. دائما آوروپايى تيتره‌تمش. عجبا دنياده بسيط فكرلى، صافى قلبلى اولان نفراتڭ روحنده شويله علوى فداكارلغه سببيت ويره‌جك، هانگى شى گوستريله‌بيلير؟ هانگى حميت اونڭ يرينه إقامه ايديله‌بيلير؟ و حياتنى و بتون دنياسنى سَوه‌رك اوڭا فدا ايتديره‌بيلير؟
ايكنجيسى: آوروپانڭ أژدرهالرى (بيوك دولتلرى) هر نه وقت شو دولتِ إسلاميه‌يه بر طوقات وورمشلرسه؛ اوچ يوز أللى ميليون إسلامى آغلاتمش و ايڭلتمش. و او مستملكات صاحبلرى، اونلرى ايڭلتمه‌مك و صيزلاتمامق ايچون ألنى چكمش، ألنى قالديرركن اينديرمش. شو هيچ بر جهتده إستصغار ايديلميه‌جك معنوى و دائمى بر قوّةُ الظهر يرينه هانگى قوّت إقامه ايديله‌بيلير؟ گوستريلسين! أوت او عظيم معنوى قوّةُ الظهرى، منفى ملّيت ايله و إستغناكارانه حميت ايله گوجنديرمه‌ملى!
يدنجى مسئله:
منفى ملّيتده فضله حميت‌پرورلك گوسترنلره ديرز كه: أگر شو ملّتى جدّى سَورسه‌ڭز، اونلره شفقت ايدرسه‌ڭز اويله بر حميت طاشييڭز كه، اونلرڭ أكثريسنه شفقت صاييلسين. يوقسه أكثريسنه مرحمتسزجه‌سنه بر طرزده، شفقته محتاج اولميان بر قسمِ قليلڭ موقّت غفلتكارانه حياتِ إجتماعيه‌لرينه خدمت ايسه، حميت دگلدر. چونكه منفى عنصريت فكريله ياپيلاجق حميتكارلغڭ، ملّتڭ سكزدن ايكيسنه موقّت فائده‌سى طوقونابيلير. لايق اولمادقلرى او حميتڭ شفقتنه مظهر اولورلر. او سكزدن آلتيسى، يا إختياردر، يا خسته‌در، يا مصيبتزده‌در، يا چوجقدر، يا چوق ضعيفدر، يا پك جدّى اولارق آخرتى دوشونور متّقيدرلر كه؛ بونلر حياتِ دنيويه‌دن زياده متوجّه اولدقلرى حياتِ برزخيه‌يه و اُخرويه‌يه قارشى بر نور، بر تسلّى، بر شفقت ايسترلر و حميتكار مبارك أللره محتاجدرلر. بونلرڭ ايشيقلرينى سوندورمگه و تسلّيلرينى قيرمغه هانگى حميت مساعده ايدر؟ هيهات! نره‌ده ملّته شفقت، نره‌ده ملّت يولنده فداكارلق؟
رحمتِ إلٰهيه‌دن اُميد كسيلمز. چونكه جنابِ حق بيڭ سنه‌دن بَرى قرآنڭ خدمتنده إستخدام ايتديگى و اوڭا بايراقدار تعيين ايتديگى بو وطنداشلرڭ محتشم اوردوسنى و معظّم جماعتنى، موقّت عارضه‌لرله إن شاء اللّٰه پريشان ايتمز. ينه او نورى ايشيقلانديرر و وظيفه‌سنى إدامه ايتديرر...
(مكتوبات، سه. ٣٢٢)
* * *
شيمدى أڭ مهمّ بر هجوم بنم شخصمه‌در. دييورلر كه: «سعيد كرددر، نه‌دن بو قدر اوڭا حرمت ايدييورسڭز، آرقه‌سنه دوشويورسڭز؟»
ايشته بِالمجبوريه بويله حريفلرى صوصديرمق ايچون، دردنجى دسيسۀِ شيطانيه‌يى، ايسته‌ميه‌رك أسكى سعيد لسانيله ذكر ايده‌جگم.
دردنجى دسيسۀِ شيطانيه:
شيطانڭ تلقينى ايله و أهلِ ضلالتڭ إلقاآتيله، بڭا قارشى پروپاغنده ايله هجوم ايدن و مهمّ موقعلرى إشغال ايدن بعض ملحدلر، قارداشلريمى آلداتمق و عصبيتِ ملّيه‌لرينى تحريك ايتمك ايچون دييورلر كه: «سز توركسڭز. ما شاء اللّٰه توركلرده هر نوع علما و أهلِ كمال واردر. سعيد بر كرددر. ملّيتڭزدن اولميان بريسيله تشريكِ مساعى ايتمك حميتِ ملّيه‌يه منافيدر؟»
الجواب: أى بدبخت ملحد! بن فَلِلّٰهِ الْحَمْدُ مسلمانم. هر زمانده، قدسى ملّتمڭ اوچ يوز أللى ميليون أفرادى واردر. بويله أبدى بر اخوّتى تأسيس ايدن و دعالريله بڭا يارديم ايدن و ايچنده كردلرڭ أكثريتِ مطلقه‌سى بولونان اوچ يوز أللى ميليون قارداشى، عنصريت و منفى ملّيت فكرينه فدا ايتمك و او مبارك حدسز قارداشلره بدل، كرد نامنى طاشييان و كرد عنصرندن عدّ ايديلن محدود بر قاچ دينسز ويا مذهبسز بر مسلگه گيرنلرى قزانمقدن يوز بيڭ دفعه إستعاذه ايدييورم!..
أى ملحد! سنڭ گبى أحمقلر لازم كه، مجار كافرلرى وياخود دينسز اولمش و فرنكلشمش بر قاچ توركلرى موقّةً، دنياجه دخى فائده‌سز اخوّتنى قزانمق ايچون؛ اوچ يوز أللى ميليون حقيقى، نورانى منفعتدار بر جماعتڭ باقى اخوّتلرينى ترك ايتسين.
يگرمى آلتنجى مكتوبڭ اوچنجى مسئله‌سنده، دليللريله منفى ملّيتڭ ماهيتنى و ضررلرينى گوسترديگمزدن اوڭا حواله ايدوب، يالڭز او اوچنجى مسئله‌نڭ آخرنده إجمال ايديلن بر حقيقتى بوراده بر درجه ايضاح ايده‌جگز. شويله كه:
او توركجيلك پرده‌سى آلتنه گيرن و حقيقةً تورك دشمنى اولان حميت‌فروش ملحدلره ديرم كه: دينِ إسلاميت ملّتيله أبدى و حقيقى بر اخوّت ايله، تورك دينيلن بو وطن أهلِ ايمانيله شدّتلى و پك حقيقى علاقه‌دارم. و بيڭ سنه‌يه ياقين، قرآنڭ بايراغنى جهانڭ جهاتِ ستّه‌سنڭ أطرافنده غالبانه گزديرن بو وطن أولادلرينه، إسلاميت حسابنه مفتخرانه و طرفدارانه محبّتدارم.
سن ايسه أى حميت‌فروش ساخته‌كار! توركڭ مفاخرِ حقيقيۀِ ملّيه‌سنى اونوتديره‌جق بر صورتده مجازى و عنصرى و موقّت و غرضكارانه بر اخوّتڭ وار.
سندن صورويورم: تورك ملّتى، يالڭز يگرمى ايله قرق ياشى اورته‌سنده‌كى غافل و هوسكار گنجلردن عبارت ميدر؟ هم اونلرڭ منفعتى و اونلرڭ حقّنده حميتِ ملّيه‌نڭ إقتضا ايتديگى خدمت، يالڭز اونلرڭ غفلتنى زياده‌لشديرن و أخلاقسزلقلره آليشديران و منهياته تشجيع ايدن فرنك‌مشربانه تربيه‌ده ميدر؟ و إختيارلقده اونلرى آغلاتديره‌جق اولان موقّت بر گولديرمكده ميدر؟ أگر حميتِ ملّيه بونلردن عبارت ايسه و ترقّى و سعادتِ حياتيه بو ايسه؛ أوت سن بويله توركجى ايسه‌ڭ و بويله ملّيت‌پرور ايسه‌ڭ؛ بن او توركجيلكدن قاچييورم، سن ده بندن قاچابيليرسڭ!
أگر ذرّه مقدار حميت و شعورڭ و إنصافڭ وارسه، شيمديكى تقسيماته باق، جواب وير. شويله كه:
تورك ملّتى دينيلن شو وطن أولادى آلتى قسمدر. برنجى قسمى، أهلِ صلاحت و تقوادر. ايكنجى قسمى، مصيبتزده و خسته‌لر طائفه‌سيدر. اوچنجى قسمى، إختيارلر صنفيدر. دردنجى قسمى، چوجقلر طائفه‌سيدر. بشنجى قسمى، فقيرلر و ضعيفلر طائفه‌سيدر. آلتنجى قسمى، گنجلردر.
عجبا بتون أوّلكى بش طائفه تورك دگللر مى؟ حميتِ ملّيه‌دن حصّه‌لرى يوق مى؟ عجبا آلتنجى طائفه‌يه سرخوشجه‌سنه بر كيف ويرمك يولنده، او بش طائفه‌يى اينجيتمك، كيفنى قاچيرمق، تسلّيلرينى قيرمق؛ حميتِ ملّيه ميدر، يوقسه او ملّته دشمنلق ميدر؟ «اَلْحُكْمُ لِلأكثر» سرّنجه، أكثره ضرر طوقونديران دشمندر؛ دوست دگلدر!
سندن صورويورم: برنجى قسم اولان أهلِ ايمان و أهلِ تقوانڭ أڭ بيوك منفعتى، فرنك‌مشربانه بر مدنيتده ميدر؟ يوقسه حقائقِ ايمانيه‌نڭ نورلريله سعادتِ أبديه‌يى دوشونوب، مشتاق و عاشق اولدقلرى طريقِ حقده سلوك ايتمك و حقيقى تسلّى بولمقده ميدر؟
سنڭ گبى ضلالت‌پيشه حميت‌فروشلرڭ طوتديغى مسلك؛ متّقى أهلِ ايمانڭ معنوى نورلرينى سوندورييور و حقيقى تسلّيلرينى بوزويور و ئولومى إعدامِ أبدى و قبرى دائمى بر فراقِ لا يزالى قپوسى اولديغنى گوسترييور.
ايكنجى قسم اولان مصيبتزده و خسته‌لرڭ و حياتندن مأيوس اولانلرڭ منفعتى؛ فرنك‌مشربانه، دينسزجه‌سنه مدنيت تربيه‌سنده ميدر؟ حالبوكه او بيچاره‌لر بر نور ايسترلر، بر تسلّى ايسترلر. مصيبتلرينه قارشى بر مكافات ايسترلر. و اونلره ظلم ايدنلردن إنتقاملرينى آلمق ايسترلر. و ياقينلاشدقلرى قبر قپوسنده‌كى دهشتى دفع ايتمك ايسته‌يورلر.
سزڭ گبيلرڭ ساخته‌كار حميتيله، پك چوق شفقته و اوقشامغه و تيمار ايتمگه چوق لايق و محتاج او بيچاره مصيبتزده‌لرڭ قلبلرينه ايگنه صوقويورسڭز، باشلرينه طوقماق وورويورسڭز! مرحمتسزجه‌سنه اميدلرينى قيرييورسڭز، يأسِ مطلقه دوشورييورسڭز! حميتِ ملّيه بو ميدر؟ بويله مى ملّته منفعت طوقونديرييورسڭز؟
اوچنجى طائفه اولان إختيارلر، بر ثُلث تشكيل ايدييور. بونلر قبره ياقينلاشييورلر، ئولومه ياقلاشييورلر، دنيادن اوزاقلاشييورلر، آخرته ياناشييورلر. بويله‌لرڭ منفعتى و نورى و تسلّيسى، هلاكو و جنگيز گبى ظالملرڭ غدّارانه سرگذشتلرينى ديڭله‌مسنده ميدر؟ و آخرتى اونوتديره‌جق، دنيايه باغلانديره‌جق، نتيجه‌سز، معنًا سقوط، ظاهرًا ترقّى دينيلن شيمديكى نوع حركتڭزده ميدر؟ و اُخروى نور، سينه‌ماده ميدر؟ و حقيقى تسلّى، تياتروده ميدر؟
بو بيچاره إختيارلر حميتدن حرمت ايسترلركن، معنوى بيچاقله او بيچاره‌لرى كسمك حكمنده و «إعدامِ أبدى‌يه سَوق ايديلييورسڭز» فكرينى ويرمك و رحمت قپوسى تصوّر ايتدكلرى قبر قپوسنى أژدرها آغزينه چويرمك، «سن اورايه گيده‌جكسڭ» دييه معنوى قولاغنه اوفله‌مك؛ حميتِ ملّيه ايسه، بويله حميتدن يوز بيڭ دفعه اَلْعِيَاذُ بِاللّٰه!..
دردنجى طائفه كه، چوجقلردر. بونلر، حميتِ ملّيه‌دن مرحمت ايسترلر، شفقت بكلرلر. بونلر ده ضعف و عجز و إقتدارسزلق نقطه‌سنده؛ مرحمتكار، قدرتلى بر خالقى بيلمكله روحلرى إنبساط ايده‌بيلير، إستعدادلرى مسعودانه إنكشاف ايده‌بيلير. ايلريده، دنياده‌كى مدهش أهوال و أحواله قارشى گله‌بيله‌جك بر توكّلِ ايمانى و تسليمِ إسلامى تلقيناتيله او معصوملر حياته مشتاقانه باقه‌بيليرلر. عجبا علاقه‌لرى پك آز اولديغى ترقّياتِ مدنيه درسلرى و اونلرڭ قوّۀِ معنويه‌سنى قيره‌جق و روحلرينى سوندوره‌جك، نورسز صِرف مادّى و فلسفى دستورلرڭ تعليمنده ميدر؟
أگر إنسان بر جسدِ حيوانيدن عبارت اولسه ايدى و قفاسنده عقل اولماسه ايدى؛ بلكه بو معصوم چوجقلرى موقّةً أگلنديره‌جك تربيۀِ مدنيه تعبير ايتديگڭز و تربيۀِ ملّيه سوسى ويرديگڭز بو فرنگى اصول، اونلره چوجقجه‌سنه بر اويونجق اولارق، دنيوى بر منفعتى ويره‌بيليردى. مادام كه او معصوملر حياتڭ دغدغه‌لرينه آتيلاجقلر، مادام كه إنساندرلر؛ ألبته كوچك قلبلرنده چوق اوزون آرزولرى اولاجق و كوچك قفالرنده بيوك مقصدلر تولّد ايده‌جك.
مادام حقيقت بويله‌در؛ اونلره شفقتڭ مقتضاسى، غايت درجه‌ده فقر و عجزنده، غايت قوّتلى بر نقطۀِ إستنادى و توكنمز بر نقطۀِ إستمدادى؛ قلبلرنده ايمانِ بِاللّٰه و ايمانِ بِالآخرة صورتيله يرلشديرمك لازمدر. اونلره شفقت و مرحمت بونڭله اولور. يوقسه، ديوانه بر والده‌نڭ، ولدينى بيچاقله كسمه‌سى گبى، حميتِ ملّيه سرخوشلغيله، او بيچاره معصوملرى معنًا بوغازلامقدر. جسدينى بسله‌مك ايچون، بيْننى و قلبنى چيقاروب اوڭا يديرمك نوعندن، وحشيانه بر غدردر، بر ظلمدر.
بشنجى طائفه، فقيرلر و ضعيفلر طائفه‌سيدر. عجبا، حياتڭ آغير تكاليفنى فقيرلك واسطه‌سيله أليم بر طرزده چكن فقيرلرڭ و حياتڭ مدهش دغدغه‌لرينه قارشى چوق متأثّر اولان ضعيفلرڭ، حميتِ ملّيه‌دن حصّه‌لرى يوق ميدر؟
بو بيچاره‌لرڭ يأسنى و ألمنى آرتيران و سفيه بر قسم زنگينلرڭ ملعبۀِ هوساتى و ظالم بر قسم قويلرڭ وسيلۀِ شهرت و شقاوتى اولان فرنك‌مشربانه و پرده‌بيرونانه و فرعونانه مدنيت‌پرورلك نامى آلتنده ياپديغڭز حركاتده ميدر؟ بو بيچاره فقرالرڭ فقيرلك ياره‌سنه مرهم ايسه؛ عنصريت فكرندن دگل، بلكه إسلاميتڭ أجزاخانۀِ قدسيه‌سندن چيقه‌بيلير. ضعيفلرڭ قوّتى و مقاومتى، قراڭلق و تصادفه باغلى، شعورسز، طبيعى فلسفه‌دن آلينماز؛ بلكه حميتِ إسلاميه و قدسى إسلاميت ملّيتندن آلينير!..
آلتنجى طائفه گنجلردر. بو گنجلرڭ گنجلكلرى أگر دائمى اولسه ايدى؛ منفى ملّيتله اونلره ايچيرديگڭز شرابڭ موقّت بر منفعتى، بر فائده‌سى اولوردى. فقط او گنجلگڭ لذّتلى سرخوشلغى؛ إختيارلقله ألمله آييلماسى و او طاتلى اويقونڭ إختيارلق صباحنده أسفله اويانماسيله، او شرابڭ خُمارى و صيقنتيسى اونى چوق آغلاتديره‌جق و او لذّتلى رؤيانڭ زوالنده‌كى ألم، اوڭا چوق حزين تأسّف ايتديره‌جك. «أيواه! هم گنجلك گيتدى، هم عمر گيتدى، هم مفلس اولارق قبره گيدييورم؛ كاشكه عقلمى باشمه آلسه ايدم.» ديديره‌جك. عجبا بو طائفه‌نڭ حميتِ ملّيه‌دن حصّه‌سى، آز بر زمانده موقّت بر كيف گورمك ايچون، پك اوزون بر زمانده تأسّفله آغلاتديرمق ميدر؟
يوقسه اونلرڭ سعادتِ دنيويه‌لرى و لذّتِ حياتيه‌لرى؛ او گوزل، شيرين گنجلك نعمتنڭ شكرينى ويرمك صورتنده، او نعمتى سفاهت يولنده دگل، بلكه إستقامت يولنده صرف ايتمكله؛ او فانى گنجلگى، عبادتله معنًا إبقا ايتمك و او گنجلگڭ إستقامتيله دارِ سعادتده أبدى بر گنجلك قزانمقده ميدر؟ ذرّه مقدار شعورڭ وارسه سويله!..
الحاصل: أگر تورك ملّتى، يالڭز آلتنجى طائفه اولان گنجلردن عبارت اولسه و گنجلكلرى دائمى قالسه و دنيادن باشقه يرلرى بولونماسه، سزڭ توركجيلك پرده‌سى آلتنده‌كى فرنك‌مشربانه حركاتڭز، حميتِ ملّيه‌دن صاييلابيليردى. بنم گبى حياتِ دنيويه‌يه آز أهمّيت ويرن و عنصريت فكرينى فرنگى علّتى گبى بر مرض تلقّى ايدن و گنجلرى نامشروع كيف و هوساتدن منعه چاليشان و باشقه مملكتده دنيايه گلن بر آدمه، «او كرددر، آرقه‌سنه دوشمه‌يڭز.» دييه‌بيليرديڭز و ديمگه بر حق قزانه‌بيليرديڭز.
فقط مادام كه تورك نامى آلتنده اولان شو وطن أولادى، سابقًا بيان ايديلديگى گبى آلتى قسمدر. بش قسمه ضرر ويرمك و كيفلرينى قاچيرمق، يالڭز بر تك قسمه موقّت و دنيوى و عاقبتى مشئوم بر كيف ويرمك، بلكه سرخوش ايتمك؛ ألبته او تورك ملّتنه دوستلق دگل، دشمنلقدر.
أوت، بن عنصرجه تورك صاييلمييورم؛ فقط توركلرڭ أهلِ تقوا طائفه‌سنه و مصيبتزده‌لر قسمنه و إختيارلر صنفنه و چوجقلر طائفه‌سنه و ضعيفلر و فقيرلر زمره‌سنه بتون قوّتمله و كمالِ إشتياقله مشفقانه و اخوّتكارانه چاليشمشم و چاليشييورم. آلتنجى طائفه اولان گنجلرى دخى، حياتِ دنيويه‌سنى زهرلتديره‌جك و حياتِ اُخرويه‌سنى محو ايده‌جك و بر ساعت گولمگه بدل، بر سنه آغلامه‌يى نتيجه ويرن حركاتِ نامشروعه‌دن واز گچيرمك ايسته‌يورم. يالڭز بو آلتى يدى سنه دگل، بلكه يگرمى سنه‌در قرآندن أخذ ايدوب توركجه لسانيله نشر ايتديگم آثار ميدانده‌در.
أوت لِلّٰهِ الحمد، قرآنِ حكيمڭ معدنِ أنوارندن إقتباس ايديلن آثار ايله، إختيار طائفه‌سنڭ أڭ زياده ايستدكلرى نور گوستريلييور. مصيبتزده‌لرڭ و خسته‌لرڭ ترياق گبى أڭ نافع علاجلرى، أجزاخانۀِ قدسيۀِ قرآنيه‌ده گوستريلييور. و إختيارلرى أڭ زياده دوشونديرن قبر قپوسى، رحمت قپوسى اولديغى و إعدام قپوسى اولماديغى، او أنوارِ قرآنيه ايله گوستريلدى. و چوجقلرڭ نازك قلبلرنده حدسز مصائب و مضر أشيايه قارشى غايت قوّتلى بر نقطۀِ إستناد و حدسز آمال و آرزولرينه مدار بر نقطۀِ إستمداد قرآنِ حكيمڭ معدنندن چيقاريلدى و گوستريلدى و بِالفعل إستفاده ايتديريلدى. و فقرالر و ضعفالر قسمنى أڭ زياده أزن و متأثّر ايدن حياتڭ آغير تكاليفى، قرآنِ حكيمڭ حقائقِ ايمانيه‌سيله خفيفلشديريلدى.
ايشته بو بش طائفه كه، تورك ملّتنڭ آلتى قسمندن بش قسميدر؛ منفعتلرينه چاليشييورز. آلتنجى قسم كه، گنجلردر. اونلرڭ اييلرينه قارشى جدّى اخوّتمز وار. سنڭ گبى ملحدلره قارشى هيچ بر جهتله دوستلغمز يوق! چونكه إلحاده گيرن و توركڭ حقيقى بتون مفاخرِ ملّيه‌سنى طاشييان إسلاميت ملّيتندن چيقمق ايسته‌ين آدملرى تورك بيلمييورز، تورك پرده‌سى آلتنه گيرمش فرنك تلقّى ايدييورز! چونكه يوز بيڭ دفعه توركجى‌يز دييوب دعوا ايتسه‌لر، أهلِ حقيقتى قانديرامازلر. زيرا فعللرى، حركاتلرى، اونلرڭ دعوالرينى تكذيب ايدييور.
ايشته أى فرنك‌مشربلر و پروپاغنده‌ڭزله حقيقى قارداشلريمى بندن صوغوتمغه چاليشان ملحدلر! بو ملّته منفعتڭز نه‌در؟ برنجى طائفه اولان أهلِ تقوا و صلاحتڭ نورينى سوندورييورسڭز. مرحمته و تيمار ايتمگه شايان ايكنجى طائفه‌سنڭ ياره‌لرينه زهر سرپييورسڭز. و حرمته چوق لايق اولان اوچنجى طائفه‌نڭ تسلّيسنى قيرييورسڭز، يأسِ مطلقه آتييورسڭز. و شفقته چوق محتاج اولان دردنجى طائفه‌نڭ بتون بتون قوّۀِ معنويه‌سنى قيرييورسڭز و حقيقى إنسانيتنى سوندورييورسڭز. و معاونت و يارديمه و تسلّى‌يه چوق محتاج اولان بشنجى طائفه‌نڭ اميدلرينى، إستمدادلرينى عقيم بيراقوب، اونلرڭ نظرنده حياتى، موتدن داها زياده دهشتلى بر صورته چويرييورسڭز. ايقاظه و آييلمغه چوق محتاج اولان آلتنجى طائفه‌سنه، گنجلك اويقوسى ايچنده اويله بر شراب ايچيرييورسڭز كه؛ او شرابڭ خُمارى پك أليم، پك دهشتليدر.
عجبا بو ميدر حميتِ ملّيه‌ڭز كه، او حميتِ ملّيه اوغرنده چوق مقدّساتى فدا ايدييورسڭز. او توركجيلك منفعتى، توركلره بو صورتله ميدر؟ يوز بيڭ دفعه اَلْعِيَاذُ بِاللّٰه.
أى أفنديلر! بيليرم كه، حق نقطه‌سنده مغلوب اولديغڭز زمان، قوّته مراجعت ايدرسڭز. قوّت حقده اولديغى، حق قوّتده اولماديغى سرّيله؛ دنيايى باشمه آتش ياپسه‌ڭز، حقيقتِ قرآنيه‌يه فدا اولان بو باش سزه أگيلميه‌جكدر. هم سزه بونى ده خبر ويرييورم كه: دگل سزلر گبى محدود، معنًا ملّت نظرنده منفور بر قسم آدملر، بلكه بيڭلر سزلر گبى بڭا مادّى دشمنلق ايتسه‌لر، أهمّيت ويرميه‌جگم و بر قسم مضر حيواناتدن فضله قيمت ويرميه‌جگم.
چونكه بڭا قارشى نه ياپاجقسڭز؟ ياپاجغڭز ايش، يا حياتمه خاتمه چكمكله ويا خدمتمى بوزمق صورتيله اولور. بو ايكى شيدن باشقه دنياده علاقه‌م يوق.
حياتڭ باشنه گلن أجل ايسه، شهود درجه‌سنده قطعى ايمان ايتمشم كه؛ تغيّر ايتمييور، مقدّردر. مادام بويله‌در؛ حق يولنده شهادت ايله ئولسه‌م، چكينمك دگل، إشتياق ايله بكله‌يورم. باخصوص بن إختيار اولدم، بر سنه‌دن فضله ياشامايى زور دوشونويورم. ظاهرى بر سنه عمرى، شهادت واسطه‌سيله قزانيلان حدسز بر عمرِ باقى‌يه تبديل ايتمك؛ بنم گبيلرڭ أڭ عالى بر مقصدى، بر غايه‌سى اولور.
امّا خدمت ايسه، فَلِلّٰهِ الْحَمْدُ خدمتِ قرآنيه و ايمانيه‌ده جنابِ حق رحمتيله اويله قارداشلرى بڭا ويرمش كه؛ وفاتم ايله، او خدمت بر مركزده ياپيلديغنه بدل، چوق مركزلرده ياپيلاجق. بنم ديلم ئولوم ايله صوصديريلسه؛ پك چوق قوّتلى ديللر بنم ديلمه بدل قونوشه‌جقلر، او خدمتى إدامه ايدرلر. حتّى دييه‌بيليرم: ناصلكه بر دانه تخم طوپراق آلتنه گيروب ئولمه‌سيله بر سنبل حياتنى نتيجه ويرر؛ بر دانه‌يه بدل، يوز دانه وظيفه باشنه گچر. اويله ده؛ موتم، حياتمدن فضله او خدمته واسطه اولور اميدينى بسله‌يورم!..
(مكتوبات، سه. ٤١٩)
* * *