İçeriğe atla
عصاىِ موسى
عصاىِ موسى‌دن ايكنجى قسم · Sayfa 202

إمتناع درجه‌سنده يوز بيڭ مشكلات و صعوبتله سينك گبى بر ذى‌حياتڭ، كائناتڭ كوچك بر فهرسته‌سى اولان و غايت خارقه ماكينۀِ وجودينى ايجاد ايدن ايچنده‌كى كور طبيعتڭ، بو كائناتى خلق و إداره ايده‌جك بر قدرت و حكمت صاحبى اولديغنى فرض ايتمك لازم گلير. بو ايسه بر محال دگل، بلكه بيڭلر محالدر.

الحاصل: ناصلكه ذاتِ واجب الوجودڭ شريك و نظيرى ممتنع و محالدر. اويله ده: ربوبيتنده و ايجادِ أشياده باشقه‌لرينڭ مداخله‌سى، شريكِ ذاتى گبى ممتنع و محالدر.

امّا ايكنجى محالده‌كى مشكلات ايسه

متعدّد رساله‌لرده إثبات ايديلديگى گبى، أگر بتون أشيا واحدِ أحده ويريلسه؛ بتون أشيا، بر تك شى گبى سهولتلى و قولاى اولور. أگر أسبابه و طبيعته ويريلسه، بر تك شى، عموم أشيا قدر مشكلاتلى اولديغى، متعدّد و قطعى برهانلرله إثبات ايديلمش. بر برهانڭ خلاصه‌سى شودر كه: ناصلكه بر آدم، بر پادشاهه عسكرلك ويا مأموريت جهتيله إنتساب ايتسه؛ او مأمور و او عسكر او إنتساب قوّتيله، يوز بيڭ دفعه قوّتِ شخصيه‌سندن فضله ايشلره مدار اولابيلير. و پادشاهى نامنه بعضًا بر شاهى أسير ايدر. چونكه گورديگى ايشلرڭ و ياپديغى أثرلرڭ جهازاتنى و قوّتنى كندى طاشيمييور و طاشيمغه مجبور اولمايور. او إنتساب مناسبتيله، پادشاهڭ خزينه‌لرى و آرقه‌سنده‌كى نقطۀِ إستنادى اولان اوردو؛ او قوّتى، او جهازاتى طاشييور. ديمك گورديگى ايشلر، شاهانه اولارق بر پادشاهڭ ايشى گبى؛ و گوسترديگى أثرلر، بر اوردو أثرى مِثللو خارقه اولابيلير. ناصلكه قارينجه، او مأموريت جهتيله فرعونڭ سراينى خراب ايدييور و سينك او إنتساب ايله، نمرودى گبرتييور. و او إنتساب ايله، بغداى دانه‌سى گبى بر چام چكردگى، قوجه چام آغاجنڭ بتون جهازاتنى يتيشديرييور.