O mertebelerden ilmelyakîn mertebesi, (Hâşiye) çok bürhanlarının kuvvetleriyle binler şüphelere karşı dayanır. Halbuki taklidî iman ise bir şüpheye karşı bazen mağlup olur.
Hem iman-ı tahkikînin bir mertebesi de aynelyakîn derecesidir ki çok mertebeleri var. Belki esma-i İlahiye adedince tezahür dereceleri var. Bütün kâinatı bir Kur’an gibi okuyabilecek derecesine gelir.
Ve bir mertebesi de hakkalyakîndir ki onun da çok mertebeleri var. Böyle imanlı zatlara şübehat orduları hücum da etse bir halt edemez.
___
Hâşiye:
İlmelyakîn: İlim ile yakîn hasıl etmek. Yani bir şeyin vücudunu, emareleriyle bilmek.
2- Aynelyakîn: Göz ile yakîn hasıl etmek. Yani bir şeyi göz ile görerek bilmek.
3- Hakkalyakîn: Hakikati ile yakîn hasıl etmek. Yani içine girmekle bilmek.
Sevgili Üstadımız Bedîüzzaman Hazretlerinden aldığımız ders ile şu üç kelimeyi şöyle izah ederiz: Mesela, uzaktan bir duman gördük. Orada bir ateşin yandığını biliriz. İlmelyakîn buna denilir. O dumana yakınlaştık, ateşi gözümüz ile gördük; aynelyakîn buna denilir. Ateşin nuru içine girip derecesini anladık. Hakkalyakîn buna denilir.